20 Сентябрь
00:43
Астана: 10 °C
Алматы: 14 °C
USD/KZT: 340.95
EUR/KZT: 408.73
RUB/KZT: 5.87
CNY/KZT: 51.80
Экономика
27 сәуір 16:11
поделиться:

Поделиться в Whatsapp

Банкке сөрелері босап қалған дүкенге айналмас үшін не істеу керек
Дұрыс таңдалған стратегия банктер мен компаниялардың табыстылығына кепілдік береді


Дұрыс таңдалған стратегия банктер мен компаниялардың табыстылығына және алдыңғы орынға шығуына кепілдік береді. Алайда сәл қиыс кеткен қадам немесе жан-жақтан жасалған шабуыл топ-менеджементтің бар еңбегін жоққа шығаруы мүмкін. Мысалы, Украинада орташа көлемдегі банкке жасалған ақпараттық шабуыл бүкіл секторда дағдарыстың басталуына түрткі болған еді. Бұл банктер жалпы алғанда, жұмысына халық та, компаниялар да күмән келтірмейтін бекініс болуы тиіс деген идеяны нақтылай түсті. Украиналық IDNT компаниясының негізін қалаушы, басқарушы серіктесі әрі стратегиялық директоры Николай Чумак бизнес пен оның сервисі жайында «Капитал.kz» іскерлік апталығына сұхбат берген еді.

- Николай, сіздің компанияңыз банк бөлімдері мен бөлшек сауда желілеріне арналған стандарттарды әзірлеуге маманданған. Сіздер бүгінгі күні осы бағытта қандай негізгі үрдістерді байқаудасыздар?

Расымен де, біз осы екі саланы да қамтып отырмыз, біздің бизнесіміздің жартысы банк институттарымен, қалғаны – ритейлдермен тығыз байланысты.

Бүгінгі күні ТМД нарығында қалыптасып отырған негізгі үрдіс – банктердің ең жақсы қасиеттерін ала отырып бөлшек саудаға көбірек ұқсауға деген ұмтылысы. Олар клиенттерге жақын бола түссек дейді. Алайда бұл оңай шаруа емес, өйткені банк индустриясы о бастан-ақ жабық әрі консервативті болған, ойыншылардың таза ойнамауы себебінен бұл салаға деген сенімділік деңгейі әдетте, жоғары емес.

Біздің бизнесіміз маркетинг, сәулет және дизайнның тоғысқан тұсында тұр. Дизайн туралы айтқанда, оның тек түс, қаріп, логотип қана емес, жалпы құрылған сауда нүктесі екенін, оның аймақталуы, өнімдердің орналасуы, қызметкер жұмысына арналған жайлылықтар және т.б. екенін түсініп алған жөн. Бүгінгі күні дұрыс ұйымдастырылған бөлімдері бар банктер көбірек пайда түсіруде және өзгелерден ерекшелене бастады.

Сонымен қатар, әдетте түрлі өнімдерді сатып келген ритейлерлер өз кірісін сервистердегі жоғары маржалар есебінен арттыра отырып, біршама сервистік болуға ұмтылуда. Осылайша, банктер ритейлер болуға ұмтылуда, ал соңғылары өз сервистерін жетілдіру үшін жұмыс істеуде. Менің ойымша, сервистер мен ритейлдің озық түрлерін біріктірудің тамаша үлгісі ұялы байланыс операторлары болып табылады.

- Сіз Қазақстандағы банк секторын қалай бағалар едіңіз?

Бүгінгі күнгі Қазақстандағы жағдай 2006-2007 жылдардағы Ресей мен Украинада байқалған жағдайларға ұқсас. Ол уақытта нарықта посткеңестік банктердің 100%-ның 20-30%-ы жаңарып үлгерген еді. Бірақ ол жаңа стандарттарды бұдан былай қазақстандық қаржы институттары емес, өз отанында даму сатысынан өтіп үлгерген, сондықтан тұрақтанған дәстүрге ие болып қалған шетелдік ойыншылар алға тартуда. Жергілікті банктер кейіннен біраз ұмтылыс жасап, өз деңгейлерін көтереді. Украинда осы бағыттағы көп нәрсені еуропалық банктер, ал Қазақстанда – ресейлік банктер әкелді.

Егер жалпы индустрияға көз салар болсақ, меніңше, оны жаңару мен үлкен өзгерістер күтіп тұр. Ол әлдебір айрықша жол емес, дегенмен, біз де жақсы дамыған нарықтар өткен жолмен жүріп өтетін боламыз.

- Сіз банктер дамуының стратегиясы туралы айтып тұрсыз ба, әлде олардың қызмет көрсету деңгейін бе?

Меніңше, өзгерістер екі бағытқа да әсерін тигізбек. Стратегиялар тұтынушының өмір сүру салты өзгерген соң іле-шала, жаңа технологиялар пайда болған кезде ауысады. Қызмет көрсету деңгейі технологиялардың көмегімен және қызмет көрсету сценарийлерінің өзгеруімен басқаша болмақ (бірақ әрдайым жақсарып отырады дегенді білдірмесе керек).

- Сарапшылардың дағдарыс болады деп болжағанын ескерсек, расымен де, біршама өзгерістер күтіп тұрған сияқты. Қалай ойлайсыз, оның банктер мен бөлшек сауда желілеріне әсері қандай болмақ?

Экономикалық тұрақсыздық кезеңінде әдетте, бірінші болып қаржы индустриясы зардап шегеді. Одан гөрі, дағдарыс әсерін сезінсе де, ритейл қатты зардап шеге қоймайды, өйткені ондағы сұраныс төмендеуі мүмкін, бірақ еш жоғалып кетпейді. Бұл foodretail, beauty және денсаулыққа қатысты салаларға да тән құбылыс. Тұрмыстық техника нарығы дағдарыстың кей кезеңінде біршама ұлғая түсуі мүмкін, өйткені адамдар осы кезеңде техниканы қор жинаудың бір амалы деп түсінеді. Әрине, кейінірек оны тұтыну да біршама азаймақ, бірақ қалай дегенмен де, ритейлде аман қалудың жолдары көбірек.

Дағдарыс кезіндегі қаржы институттары әрекеттерінің ең айрықша белгісі – тұралап қалмас үшін банктердің клиенттерді мүлдем ұмытып, қолдан келгенше өз жағдайларын күйттеп кететіндігінде.

Әдетте, қаржы институттары үшін дағдарыс екі сценарий бойынша өрбуі мүмкін. Біріншісі онша көңіл көншітпейді. Бірінші нұсқада жұрт депозиттер ашпақ түгілі, бар жинаған қорын қайтарып, жұмыс істеп тұрған депозиттерін жаба бастайды. Тұтынушылар көңіл-күйге беріліп, өз ақшаларын қор жинаудың басқа тәсілдеріне – жылжымайтын мүлікке, алтынға, тұрмыстық техникаға, білім алу мен саяхатқа шығуға айырбастауға ұмтылады. Жұрт жаңа несиелер алмауға тырысады, одан да жаманы, бұрынғы қарыздарын өтеуге қауқарсыз болып қалатындығы. Мұндай жағдайда банк сөрелері бос қалған дүкенге айналады. Оқиға өрбуінің мұндай түрінде кеңселердің дизайны мен сервис деңгейінің еш мәні қалмайды, банктердің қандай да бір жаңаруларға ақшасы болмайды, шын мәнісінде, бүкіл индустрия тоқтап қалғандай күйге түседі. Қаржы индустриясына деген сенім қалпына келуі үшін 2-3 жыл өтуі тиіс, сонда ғана клиенттер ақшаларын қайта алып келе бастайды.

Ал қаржы саласын шайқалтатын ондай ауыр күйзелістері жоқ жұмсақтау сценарий орын алса, банктерге барынша белсенді дами беру қажет. Мұндай кезеңде бәсекелестерінде туындаған қиындықтар мен индустрия дамуының бәсеңдеген қарқынын пайдалана отырып, мықтырақ банктер мен көреген инвесторларға серпіліс жасап қалуға мүмкіндік туады. Бірақ одан да маңыздысы, ойға қонымды шешімдерді ұсына отырып, дағдарыс кезінде клиенттердің айрықша қажеттеліктерін пайдалана білу.

Еуропа мен Америкадағы дағдарыс уақытында тіпті ұсақ банктердің жабылып қалуы бүкіл секторға жағымсыз ықпалын тигізген еді. Сондай салдарды болдырмас үшін, өзге ойыншылар өздерінде бәрінің бұрынғыша жақсы екенін жеткізе отырып, клиенттермен қарым-қатынасты күшейте түседі. Дағдарысқа қарсы мұндай саясатқа көбінесе өз бизнестерінің ешқандай жағымсыз ықпалға түспегенін және бәрінің бақылауда екенін айтып, жеке бастарымен кепілдік беретін банк иелері мен топ-менеджемент тартылады. Украинадағы еуропалық банктер де осы жолмен жүріп өтті. Олар қиын кезеңде басқару ісіне бірінші тұлғалардың да қатысатынын көрсету үшін банк қабырғаларына өз президенттерінің суреті мен қолы қойылған плакаттарды іліп қойды.

Дағдарыс комбанктер үшін – мығымдылыққа деген тексеріс болса, мемлекет үшін – дами түсудің орасан мүмкіндігі. Дағдарыс кезінде Украинада не болды? Мембанктер дегенде, мен бұл жерде кеңестік Жинақбанкінен мұрагерлікке қалған қаржы институттарын айтып отырмын. Қазақстанда ол – Халықбанк, Украинада – Ощадный банк, Ресейде – Сбербанк. Мемлекеттік банктер аса маңызды әлеуметтік міндеттерді атқарады – зейнетақы, жәрдемақы беру және басқа да дегендей, сондықтан олар коммерциялық өнімдерде, автонесиеде және ипотекада онша мықты емес. Ондай банктер, шын мәнісінде, тікелей мағынада, бөлшек сауда ойыншылары емес. Бірақ коммерциялық банктермен салыстырғанда сервис деңгейінің төмендігіне қарамастан, дағдарыс кезінде дәл осы банктерге жұрт ақшаларын сала бастайды. Жинаған қордың қауіпсіздігіне қатысты мәселе туындағанда, сервистің екінші орынға шығып қалатыны анық. Аса табысты бизнес-үлгілер де бар – мембанктен толыққанды бөлшек қаржы институты құрылуын алуға болады. Мысалы, бүгінгі күні Ресейдегі Сбербанкке көз салсаңыз, оның ең инновациялық банк екенін көресіз. Оның жанында тіпті шетелдік ойыншылар да соншалықты ілгерілеп кете қоймаған. Онша табысқа жете қоймағандары да бар – оның ішінде, кеңестік «мұрагерлікті» сақтап қалған, бөлшек банк ретінде тартымды болып көріне қоймаған Халықбанкты айтуға болады.

Украинада бөлшек сауда институтындағы мембанктың түрленуі ағымдағы дағдарыс кезінде анық байқалды. Коммерциялық банктер қатты зардап шеккенде, мемлекеттік «Ощадбанк» рестайлинг жүргізіп, өзін технологиялық тұрғыдан едәуір көрсете білді. Жұмыс барысын, кеңселер мен сервисті жаңартқан жаңа топ шақыртылды. Өз жарнамасында олар банктің депозиттерге 100% кепілдік беретінін жариялады, тіпті қор болғанның өзінде салымдарға кепілдіктің берілуі көп табыс әкеле білді. Оның нақты дәлелі – мұндай стратегия жағымды нәтижелерге қол жеткізді. Бұрын ол жердегі тозақтың бір бөліміне ұқсайтын жинақ кассасын немесе ТПК-ны еске түсірсе, бүгінде ол мембанкқа ұқсамай қалды.

Дағдарыс жағдайында сенімнен айрылып қалмау – басты мақсат болмақ. Банкирлер де белгілі бір мерекелерге қандай өнім жасау керек деген сияқты тактикалық тұрғыдан емес, дағдарыс болған жағдайда жұртшылық өз депозиттерін шешіп ала бастамас үшін не істеуге болатынын ойластырып, стратегиялық тұрғыдан шешім қабылдай білуі тиіс. Топ-менеджемент пен маркетингке алдын-ала әрекет етіп, дағдарысқа қарсы стратегияны ертерек, көпшілік өз салымдарын алуға кезекке тұрмас бұрын жүзеге асыруы қажет.

- Сенім демекші, былтырғы жылы үш бірдей қазақстандық банкке СМС-шабуыл жасалған еді. Банктерге осындай жағдайлардың алдын қалай алу керек деп ойлайсыз?

Украинадағы 2008 жылғы банк дағдарысы дәл сондай шабуылдардан басталған еді. Айырмашылығы тек ақпаратты тарату арнасында ғана болды. Ол кезде шабуыл нақты бір банкке жасалған болатын, сонда ертесіне-ақ салымшылар сол банктегі бар ақшасын сыпырып алған еді. Бөлшек портфелі тым шағын болғандықтан, ол таза корпоративтік банк болатын. Нәтижесінде, ол банк банкротқа ұшырап, жаңа қожайындарға жылдам сатылып кетті. Кейінірек сарапшылар бұл қадамның оны арзанырақ сатылу үшін жасалғанын айтты. Бірақ сол оқиға бүкіл индустрияға әсер еткен болатын.

Әлбетте, ондай шабуылдар аяқ астынан орын алатындықтан, оларға дайын тұру мүмкін емес. Бұл қазіргі заман ерекшелігі, өйткені елде СМС-ті оп-оңай жіберуге немесе адамдарға интернет арқылы ықпал етуге болады.

Бар қиындық банктерге деген сенімде жатқан сияқты. Ол о бастан-ақ «бекініс ретінде» құрылуы тиіс және оған клиенттер сенім білдіруі тиіс. Сонда кез келген СМС-шабуылдар немесе өзге де әдейі жасалған қысымдар кезінде салымдар жылыстауы көп көлемде орын алмас еді. Банкирлерге өздерінде бәрі тұрақты екенін айтып қана қоймай, оны мәселен, әлеуметтік желілер арқылы көрсетіп немесе өз акционерлері туралы ақпараттарды ашып отыру қажет. Менің Ұлыбританиядағы әріптестерім айтпақшы, банк - 90% көңіл-күйден тұрады, қалғанының бәрі – ақша мен сандардан құралған.

- Посткеңестік кеңістікте сенім мәселесінің күрделірек екені сөзсіз. Ресейлік банкирлердің пікірінше, банктер үшін соның бір көрсеткіші ретінде кеңселерді айтуға болады екен.

Бұрынғы Одақ елдерінде қазірше шетелдердегі сияқты клиенттер мен банктер арасындағы сенімге негізделген қарым-қатынас жоқ. Сондықтан төмен болса да соңғы бөлімшелер үшін жақсы қарым-қатынас қажет-ақ. Егер бұрындары ондай бөлімшелер есептік-кассалық операцияларды жүргізу орны болса, бүгінде олар клиенттің жеке тұлғасын анықтауға ғана қажет болып қалды. Барлық банк операцияларының 90%-ын өзіне-өзі қызмет етуге ауыстыруға болады. Бірақ ол үшін тағы да көпшілікке интернет-банкинг пен ұялы байланыс қосымшаларында қалай жұмыс істеуге керектігін үйрету қажет. Кеңселерде тек кеңес беру істері ғана жүргізілуі тиіс. Айтпақшы, дамыған нарықтарда осындай мақсатта lounge, кафе немесе әуежайлардағы әуе желісінің бизнес-класс аймақтарына ұқсайтын бөлімшелер кеңінен танымал.

Егер байланыс операторларын мысалға келтірсек, Kcell, Beeline, Tele2 кеңселеріне клиенттер тек кеңес алу үшін, сим-карталарын қайта рәсімдеу немесе жоғалтып алса, қалпына келтіру үшін ғана келеді. Пакеттерді кез келген супермаркеттен сатып алуға болады. Ондай кеңсе бір

қалаға біреу болса жетеді. Мұндай тәсіл банк бизнесіне де қатысты, егер адамға ипотека керек болса – ол оны рәсімдеу үшін қаланың кез келген нүктесіне барады. Қаржы институттарына енді кеңселердің көп болғаны керек емес, сондықтан меніңше, алдағы жылдары олардың көп бөлігі жабылады.

Тағы бір үрдіс – бөлімшелер аумағының қысқаруы. Егер операциялардың көп бөлігін клиент өз бетінше атқара алса, банктерге 300 шаршы метр жерде 15 қызметкерді ұстап отырудың еш мәні жоқ. Шағын бөлімшелер – қазіргі ең көп сұранысқа ие тренд. Оларды ашу да оңай, кететін шығындары да аз әрі жылдамырақ жұмыс істеуге де болады, оларды басқа жерге көшіру де оңай болмақ. Осыған ұқсас жағдайды біз супермаркеттер мен мейрамханалардан байқаудамыз.

- Сіз өзіне-өзі қызмет көрсету мәселесі дедіңіз, онлайн- және офлайн-қызмет көрсетулерге қатысты қандай болжамдар айтасыз?

Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде, АҚШ-та, Еуропада банк жүйесі ТМД-ға қарағанда әлдеқайда тұрақты. Неге? Өйткені ол жақта тұрғындар банктің сенімдірек болатынына үйреніп қалған – ол жақта банктер өркениетті қарым-қатынасқа негізделген әрі түрлі алаяқтық әрекеттерге қатыспайды. Нарықта реттеуші қатаң бақылап отыратын нақты стандарттар бар. Ол ойын ережесінің бір түрі сияқты. Ол жақтарда банктер депозиттерді 2%-бен қабылдап, содан соң жылдығы 16%-дық несиелерді тарата алмайды. Олардың банк бизнесінің тәуекелі азырақ әрі түсініктірек. Сенім соншалықты жоғары деңгейде болса, көпшілік онлайнға ауысуға дайын тұрады.

Осы жолды жүріп өткен нарықтардың тәжірибесін саралай отырып, біз интернет-банктердің сенімге қатты тәуелді екенін көреміз. Өйткені бір нүктені басып-ақ, ақшаны есепшоттан картаға аудару қалай оңай болса, оны сол банктен шығарып алу да сондай оңай. Бұл істі дәстүрлі бөлімшеде жүзеге асыру үшін клиенттер тәуекел етуге жүрексінетін бүтін бір әрекеттер тізбегі атқарылуы тиіс.

Енді интернет-банктердің өтімділігі жайлы айтсақ, оларда кейде өтімділікке қатысты қиындықтар туындап жатады. Дағдарыс уақытында клиенттердің міндеттер бойынша төлем төлеуі нашарлап кетеді. Әдетте интернет-банктерге жұрт онша көп сене бермейді әрі жинаған қорларын әкеле бермейді, клиенттер оларды жұмсап тастағанды тәуір көреді. Ондай банктер үшін қор жинау мәселесі өте маңызды. Олардың көбісі басқа бизнеспен біріккен, кейде тіпті бір ірі қаржы институтының бөлімшесі ғана болады. Айтпақшы, онлайн-банктер соңғы кездері сатылым нүктелерін ашуда көп белсенділік танытуда.

Ұлыбританияда VirginGroup– VirginMoney бөлімшелері бар – бұл толықтай виртуалды банк. Ол Ричард Брэнсонның стратегиясы мен харизмасының арқасында өте сәтті жұмыс істеуде. Ол банк азғантай болғанмен келешегі зор аудитория үшін – сол жобаны бағалай білетін әрі оның құндылықтарын ұнататын ауқатты адамдар үшін құрылған. Міне, сол Virgin өз бөлімдерін ашу қажет екенін түсінгендіктен, банкротқа ұшырап қалған Northern Rock-ты 75 бөлімшесімен қосып сатып алып, соның базасында Virgin Lounge тұжырымдамасын өрістетуде. Оны банк бөлімшесі дегеннен гөрі, мүдделер жөніндегі клуб деген дұрыс шығар. Онда әдеттегідей кассалар жоқ, есесіне, жайлы да жұмсақ орындықтары, кафелері, фортепианосы, балалар арналған алаңшасы бар. Ондай кеңселерде клиенттер кеңес алып немесе жай ғана достарымен кездесіп, кофе іше алады. Бұл банк мекемесінің біртіндеп кофеханалармен және мейрамханалармен бәсекеге түсе бастағанын білдіреді.

Осыған ұқсас жағдай интернет-дүкендерде де орын алуда. Бұрындары интернет-кеңістікте болу пайдалы болатын, өйткені онда баға айтарлықтай төмен еді. Клиенттер «Сулпактан» тауар қарап, интернет-дүкен арқылы тапсырыс бере алатын. Бірақ біртіндеп бағалар теңесе бастады. Сондықтан интернет-дүкедерге енді белгілі бір қызметкердің болуы қажет етілуде. Тіпті интернет-дүкендер мен банкирлерге үлгі ретінде былтырғы жылы Amazon компаниясы Нью-Йорк орталығында өз супермаркетінің ашылғанын жариялады.

Жақын уақыттары меніңше, дәстүрлі банктер онлайн-қызмет көрсету бойынша дамитын болады, ал интернет-банктер қызметкерлер жұмыс істейтін бөлімшелерін ашатын болады.

– Енді Украина банктері туралы айтып өтсеңіз. БАҚ беттерінде елдегі нарықтан еуропалық банктердің кетіп жатқандығы туралы ақпараттар өте көп-ақ...

Бизнес жүргізу қиын болғандықтан еуропалық банктердің Украинадан кете бастағаны туралы хабарламалар соңғы үш жыл бойына пайда болуда. Шындығында, жағдай мүлдем басқаша. Менің ойымша, бұл еуропалық банктермен бәсекелесу қиынға түскен жергілікті банктердің таратып жүрген сыбыстары сияқты.

Бүгінде нарықта Credit Agricole, Райффайзенбанк, UniCredit, BNP Paribas, грекиялық және ресейлік банктер – Сбербанк, ВТБ, Альфа банк және Внэшэкономбанк бөлімшелері жұмыс істеуде.

Расымен де, шетелдік банктердің кететіні нарықтан кетті, ал қалғандары сатылуға қарсы емес сияқты. Бірақ бұл олардың бизнес жүргізуі қиынға түсуде дегенді білдірмесе керек. Олар өтімділік молдығынан қиындықтар көруде. Сонымен қатар, клиенттердің адал болмайтындығынан және ақшаны қайтармау қаупінің жоғарылығынан, несие берушіні қорғау тұрғысынан заңнамалық базаның нашар болуынан белсенді түрде несие бере алмайды.

Дағдарыс басталғанда клиенттер украиналық және ресейлік банктерден ақшаларын алып, еуропалық банктерге сала бастады. Салыстыру үшін айта кетсем: соңғыларының валюталық салым бойынша сыйақысы 2%-ды, ал жергілікті банктердікі 12%-ды құрауы мүмкін. Бірақ шетелдік ойыншылардың сенімділік деңгейі жергілікті ойыншыларға қарағанда жоғарылау. Нәтижесінде, украиналық банктер өтімділік тапшылығымен бетпе-бет келді.

Ресейлік қаржы институттары да саяси оқиғалар кезінде біршама зардап шекті, бірақ жаңа айтып өткенімдей, о баста ілгерілей жұмыс істеген банктер дағдарысты жылдам еңсере алды. Мысалы, бастапқы кезеңде-ақ коммерциялық банк ретінде жұмыс істеп, өзін ресейлік банк ретінде көрсетпеген Альфабанкте солай болды. Ал қиындықтар басталған кезде – бұл банктің салымдары көптеп қайтарыла бастағанда – менеджемент пайыздық үстеме мен коммуникацияларды қайта бағалау бойынша дағдарысқа қарсы бірқатар шешімдер қабылдады, соның есебінен клиенттік базаны сақтап қалды.

Сбербанк, ВТБ және Проминвестбанк (ВЭБ бөлімшесі) көптеген жылдар бойына Украинадағы ресейлік мембанктер ретінде жарнамаланды. Мұндай маркетингтік стратегияның Украинада емес, Ресейде жақсы әсері болады, ал бізде кімдікі болса да мембанк сенімділік белгісі емес.

Қырымдағы оқиғалар басталып, қоғам ішінде Ресейге қарсы көңіл-күй қалыптаса бастағанда, жұрт бір ай ішінде осы үш банктен өз депозиттерінің 70%-ға жуығын қайтарып алған. Егер салымның 40%-ы алынар болса, кез келген қаржы институтына ауыр тиеді және оның тұрақтап қалуына қауіп төнеді, ал олар осыншама қысқа мерзім ішінде 70% салымынан айрылып қалды. Өйткені көпшілік оларды басқыншы елден келген банктер деп қабылдады. Нәтижесінде, ресейлік банктер өздерінің барлық даму бағдарламаларын қысқартты да, өз иегер компанияларының демеуқаржысы есебінен күн көре бастады. Бас құрылымдар оларды саяси есеппен қолдап отыр ғой.

Айтпақшы, корпоративті және ауқатты клиенттерге қатысты жағдай бұдан да нашар болып кетті, олар да осы банктерден өз ақшаларын алып алды, себебі, санкция енгізілуінен қорықты. Тіпті Украинада жұмыс істейтін ресейлік компаниялардың өзі ақшаларын ресейлік қаржы институттарынан қайтарып алуда, өйткені саяси жағдайлар ушығып кеткен жағдайда ВТБ мен Сбербанкке қарсы санкциялар енгізілсе, олар бизнестерін жүргізе алмай қалмақ. Қырымдағы оқиғалар мен Украинаның шығысындағы әскери іс-әрекеттер қаржы жүйесі мен тұтынушылар бет алысының саясатқа қаншалықты тәуелді екенін айқын көрсетіп берді.

Дереккөзі: kapital.kz
 
нравится:    839
Теги: Қаржы және экономика, Главная,
поделиться:

Поделиться в Whatsapp

Loading...
Читайте так же:

Комментарии