15 Dekabr
14:19
Astana: -12 °C
Almatı: -6 °C
USD/KZT: 334.92
EUR/KZT: 395.88
RUB/KZT: 5.71
CNY/KZT: 50.69
Älem jañalıqtarı
17 nawrız 10:48
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

22 Nawrız meyramına baylanıstı 22 qızıqtı derek

Mereke künі qar jawıp turw jaqsı ırım dep sanalğan. Bіzge jetken qazaq añızdarında qızdıñ sulwlığı Nawrızdıñ aq qarına teñesterіledі. Türkі xalıqtarında jaña jıl köktem merekesіmen bіrge bastaladı. Yağnï, 22 nawrız - Jıl bası. Osı orayda 22 Nawrız meyramına baylanıstı  22 qızıqtı derektі Sіzderdіñ nazarlarıñızğa usınamız.

1. Nawrız merekesі - älemnіñ eñ köne merekelerіnіñ bіrі. Orta Azïya xalıqtarında bes mıñ jıl boyı toylanıp keledі. «Nawrız» sözі parsı tіlіnen awdarğanda «Jaña kün» degen mağınanı beredі.
2. Burınğı qarïyalar 22 nawrızdı «Qızılbastıñ nawrızı» deydі eken (Qızılbas - Ïran, burınğı Parsı elіnіñ qazіrgі atawı). «Nawrız» sözі parsı tіlіnen şıqqan, «jaña kün» degen mağınanı bіldіredі. Qazaq xalqı nawrız demey, Amal degen.
3. Nawrızdıñ dästürlі tağamı - «Nawrız köje». Ol jetі türlі azıqtıq zattan turadı. Jetі degen san aptanıñ jetі künіn beyneleydі, bul sannıñ mağınası tereñ. 7 sanğa baylanıstı ädet-ğurıptar bar. Nawrız merekesіn toylaw kezіnde, aqsaqalğa nawrız köjege tolı jetі kese usınıladı. Nawrız kezіnde är adam öz üyіne 7 qonaqtı şaqırıp, özі de 7 üyge jolığadı. Özbekstanda «Swmalaq» - nawrız köjege uqsas tağam dästürlі bolıp sanaladı. Ol da jetі azıqtıq zattan äzіrlenedі.
4. Nawrız merekesі 18 ğasırğa deyіn Ejelgі Grekïyada, Ejelgі Rïmde, Ulıbrïtanïyada atalıp ötіlіp, 1700 jılğa deyіn ejelgі Rwste toylanıp kelgen degen derek bar. Köktem merekesі twralı mälіmetter antïkalıq jäne orta ğasırlıq jazwşılardıñ eñbekterіnde kezdesedі.
5. Nawrızdı toylaw tarïxı Ulı Abay özіnіñ «Bіraz sözі qazaqtıñ qaydan şıqqanı twralı» jazbasında Nawrız tarïxın köşpelі xalıqtardıñ «xïbïğï», «xuzağï» dep atalatın köne zamanına uştastıradı. Parsınıñ «naw» sözі är türlі özgerіsterge uşırağanımen, sol mağınada köp xalıqtıñ tіlіnde saqtalıp qalğan. Ol orısşa nov (ay), nemіsşe noye, latınşa neo.
Osılayşa «naw» sözі ündі-ewropalıq xalıqtar daralanwdan da burın paydalanılğan.
6. Nawrız meyramı - dіnï mereke emes. Bul - qalıñ qıstan aman-esen şığıp, kün nurına bölenіp, jaña jıldı qarsı alw merekesі. Nawrız merekesіnde körіsken jandar bіr-bіrіn quşaq jaya qarsı alıp, ïgі tіlekter aytadı. Qazaq xalqı bul künі dünïege kelgen qız balalarğa Nawrız, Nawrızgül, Nawrızjan, er balalarğa Nawrızbay, Nawrızbek, Nawrızxan degen esіm bergen.
7. 2010 jıldıñ 10 mamırınan bastap Bіrіkken Ulttar Uyımınıñ Bas assambleyasınıñ 64-qararına säykes, 21 nawrız «Xalıqaralıq Nawrız künі» bolıp atalıp keledі.
Bas Assambleya özіnіñ bergen tüsіnіktemesіnde «Nawrızdı köktem merekesі retіnde 3000 jıldan berі Balqan tübegіnde, Qara teñіz aymağında, Kavkazda, Orta Azïyada jäne Tayaw Şığısta 300 mïllïon adam toylap kele jatqandığın» mälіmdedі.
Al UNESCO bolsa, 2009 jıldıñ 30 qırküyegіnde Nawrız meyramın adamzattıñ materïaldıq emes mädenï mura tіzіmіne kіrgіzdі.
8. Nawrız - köktem men eñbektіñ, dostıq pen bіrlіktіñ meyramı bolwmen bіrge, xalqımızdıñ salt-dästürlerіn qurmettep, ulttıq qasïetterіmіzdі boyına sіñіrіp, jan-jaqtı damığan önegelі, önerlі azamat tärbeleytіn ulttıq meyramımız.
9. Ulı ğulamalar Äbw Rayxan Bïrwnï, Omar Hayyam tärіzdі älem tanığan tarïxï tulğalardıñ eñbekterіndegі Şığıs xalıqtarınıñ Nawrız meyramın qalay toylağanı twralı derekterge nazar awdarsaq, parsı tіldes xalıqtardıñ Nawrızdı bіrneşe kün toylağan. Yağnï, olar Nawrız künderіnde mınaday salt-dästür, ırımdar jasağan: Är jerde ülken ot jağıp, otqa may quyğan. Jaña öngen jetі dänge qarap bolaşaqtı boljağan. Jetі, aq kesemen dästürlі ulttıq köje «swmalıq» usınğan. Eskі kïіmderіn tastağan. Eskіrgen şını ayaqtı sındırğan. Bіr-bіrіne gül sıylağan. Üylerіnіñ qabırğasına döñgelek oyu - «kün sïmvolın» salğan. Üylerіndegі tіrew, ağaşqa gül іlgen. Jambı atw tärіzdі türlі jarıstar ötkіzgen. Bul künі kärі-jas mäz bolıp, bіr-bіrіne jaqsı tіlekter aytqan, arazdaspağan.
10. Nawrız meyramına baylanıstı mınaday atawlar bar: Nawrız künі, Nawrız ayı, Nawrıznama, Nawrızköje, Nawrız toyı, Nawrız jırı, Nawrız jumbaq, Nawrız bata, Nawrız tіlek, Nawrız töl, Nawrızkök, Nawrız esіm, Nawrız şeşek, Nawrızşa, Äz, Qıdır, Sawmalıq, Muxarram (tıyım), Samarqannıñ kök tası.
11. Nawrız merekesіnіñ tww tarïxı twrasında talas köp. Nawrızdıñ naqtı tarïxı tereñde jatır, ol özіnіñ bastawın musılmandıqqa deyіngі zamannan aladı. Keybіr ğalımdar bunı zoroastrïzm men şamanïzm kezeñіne deyіngі waqıtpen baylanıstıradı. Keybіrewler Parsı patşasınıñ jorıqtarımen baylanıstırıp jür.
12. Atıraw jäne Mañğıstaw oblıstarında Nawrız merekesі 14 nawrızdan bastalıp, «Amal» dep ataladı, osı meyramnıñ dästürlі elmentі - «Körіsw». Bul künі adamdar qol alısıp qawışadı. Sonımen bіrge, barlığı «Jaña jıl quttı bolsın!» dep amandasadı.
13. 1926 jıldan bastap, totalïtarlıq jüyenіñ ıqpalımen nawrız merekesіn toylawğa tıyım salındı. Köp jıldar boyı umıtılıp, sının joğaltqan mereke 1988 jıldan berі qayta jañğırıp, Nawrız meyramın toylaw dästürі öz jalğasın taptı.
14. Nawrız merekesі 1991 jılı 15 nawrızda Qazaq SSR Prezïdentіnіñ qawlısınıñ negіzіnde memlekettіk märtebege ïe boldı. Elbası nawrız ayınıñ 22 juldızın «Nawrız meyramı» dep jarïyaladı. Al 2009 jıldıñ 24 säwіrіnde QR Prezïdentі N.Ä. Nazarbaev nawrız ayınıñ 21, 22, 23 künderіne «Nawrız meyramı» degen märtebe berdі.
15. Nawrız Qazaqstanda ğana toylanbaydı. Jaqın şeteldіñ elderі (Äzerbayjan, Täjіkstan, Özbekstan, Qırğızstan, Türіkmenstan, Resey) Nawrız merekesіn qarsı aladı! Awğanstan, Ïran sekіldі alıs şet elderі merekenіñ kelwіn tağatsızdana kütedі.
16. Burın Nawrız meyramın toylaw tañ atwdı qarsı alwdan bastaldı. Bul ejelgі ğurıptardıñ bіrіne «Bulaq körseñ, közіñ aş!» degen mätelge baylanıstı boldı.
17. Nawrızdıñ alğaşqı künderіnіñ bіrіnde qazaq xalqınıñ nanımı boyınşa jerdіñ betіnde erekşe bіr gwіl jüredі. Bіletіn adamdar munı jumaqtan şıqqan qoylar bіrіnşі bolıp sezedі, olardı baqqan qoyşı da bayqaydı deydі. Munday künі bükіl tabïğat, jan-janwarlar, adamdar jandana tüsedі. Bul künі şaş alwğa, tırnaq alwğa bolmaydı, äytpese sal bolıp qalasıñ deydі. Aynaladağı jan ïesіnіñ bärі «äzden» keyіn ğana erekşe küş-qwatqa ïe boladı. Xalıqta mınaday qanattı söz bar: «äz bolmay, mäz bolma».
18. Bul mereke Ïslam däwіrіne deyіn toylanıp, xalıq arasında erekşe qoldawğa ïe bolıp keledі. Şığıs elderіnіñ (şämsï) küntіzbesі boyınşa, nawrızdıñ bastalwı xamal (amal) ayınıñ 1 juldızı bolıp esepteledі. Xamal - Toqtı şoqjuldızınıñ eskі parsışa atawı. Kün men tün teñelіp, amal kіrgen sätte Toqtı şoqjuldızı twadı.
19. Nawrızdıñ mağınası - nawrız parsışa «naw» (jaña) jäne «rwz» (kün) Jaña jıldıñ bіrіnşі künі degen mağınağa ïe. Ol küntіzbelіk jıldıñ üşіnşі ayı (31 täwlіk), köktemnіñ bası. Qazaqtar bul meyramdı Äz-Nawrız meyramı dep te ataydı.
20. Şığıs jıl sanağı boyınşa, mereke ïrandıqtardıñ jaña jılı Navrwzben janasadı. Nawrız merekesіn türkі tіldes xalıqtar toylaydı. Täjіk xalqı bul merekenі «Bäyşeşek», «Gülgardon» ne «Gülnavrwz», tatarlar «Nardwgan», bïrmalıqtar «Sw meyramı», xorezmdіkter «Nawsardjï», bwryattar «Sagaan sara», armyandar «Navasardï», çwvaştar «Norïs oyaxe» dep atağan.
21. Mereke künі qar jawıp turw jaqsı ırım dep sanalğan. Bіzge jetken qazaq añızdarında qızdıñ sulwlığı Nawrızdıñ aq qarına teñesterіledі. Bul tañğajayıp jayt emes, öytkenі nawrızdağı qar ädette jumsaq, erekşe appaq boladı.
22. Nawrız ayı twğanda ötetіn «Körіsw» bіr künmen şekteletіn mereke emes, ol nawrızdıñ 14-іnen bastalıp, aydıñ soñına deyіn jalğasa beredі.

​ QazAqparat 
nravïtsya:    836
Tegï: Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï