12 Dekabr
02:42
Astana: -15 °C
Almatı: -6 °C
USD/KZT: 335.05
EUR/KZT: 395.12
RUB/KZT: 5.66
CNY/KZT: 50.64
Älem jañalıqtarı
6 aqpan 19:28
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Älïxan Bökeyxannıñ belgіsіz swretterі tabıldı - BAQ (foto)

Revolyucïyağa deyіngі jıldarı Peterborda Karl Bwlla (1853-1929) degen fotograf ötken. Onı orıstar «reseylіk fotoreportajdıñ atası» sanaydı. 1875 jılı Peterbordan özіnіñ jeke fotoatelesіn aşqan. 1897 jıldan bastap tüsіrgen swretterі ataqtı «Nïva» jwrnalına jarïyalanğan, - dep jazadı "Abay" portalı

Karl Bwlla köbіne bal keşterіn, şerwlerdі, memleket qayratkerlerіnіñ resmï kezdeswlerіn, ğïmarattardıñ aşılw saltanattarın, sporttıq jarıstardı, belgіlі adamdardıñ mereytoyları men jerlew räsіmderіn tüsіrgen. Odan bölek talay tarïxï tulğanı swretke tarttı. Sonıñ іşіnde ataqtı swretşі Ïlya Repïnnіñ, orıs aqını Korney Çwkovskïydіñ, suñğıla jazwşı Lev Tolstoydıñ swretterіn tarïxta qaldırdı.



Karl Bwlla
Bwlla bіzdіñ qaymaqtarımızdı da obektïvіnen tıs qaldırğan joq.
Ataqtı palwanımız Qajımuqan Muñaytpasulın, Alaşorda ükіmetіnіñ törağası Älïxan Bökeyxannıñ, basqa da ultımızdıñ ulı tulğaların fotoğa tarttı. Fotograf Qajımuqannıñ swretіn 1912 jılı tüsіrgen. Osı jılı Peterborda klassïkalıq küresten (bügіngі grek-rïm küresі) xalıqaralıq çempïonat ötken. Çempïonatqa älemnіñ sol kezdegі eñ mıqtıları qatısqan. Mіne, sol çempïonat qarsañında Karl Bwlla palwandardı özіnіñ Peterbordağı fotoatelesіne şaqırıp, jeke-jeke swretke tüsіrgen. Bul swretter kezіnde «Rwsskïe bogatırï» degen atpen fotoreportaj bolıp jarïyalanğan.
Al Bwllanıñ Bökeyxanğa qatıstı swretterіnіñ köbі Älïxannıñ Bіrіnşі Dwma depwtatı kezіnde tüsіrіldі. Alayda, 1906 jıldıñ 8 qañtarında Dala ölkesі general-gwbernatorınıñ negіzsіz jarlığımen Pavlodar tübіnde tutqındaldı. Odan ärі Ombı asırılıp, bas-ayağı tört ayday türmede otırdı.


(2 swret) Älïxan Bökeyxan - Dwma depwtatı.
1906 jıl, Peterbor, K.Bwlla tüsіrgen. (3- swret Bolat Mürsälіmnіñ «Alaş avtonomïyasınıñ äskerі» attı kіtabında jarïyalanğanın eskertemіz).
Al türmeden şığıp Peterborğa endі jetkende, patşanıñ ükіmіmen Dwma taratıldı. Buğan qarsı bolğan Dwmanıñ bіrneşe depwtatı narazılıq aktіsіn qabıldaw üşіn Fïnlyandïyanıñ Terïokï mekenіne jïnaldı. Narazı eks-depwtattardıñ arasında bіzdіñ Älïxan da bar bolatın. Olar xalıqtı patşanıñ buyrığına bağınbawğa şaqırıp, «Vıborg ündewіne» qol qoydı. Terïokïdegі osı tarïxï sättі Karl Bwlla bastan-ayaq swretke tüsіrgen eken. Buğan deyіn baspa betіnde jarïyalana qoymağan Älekeñnіñ swretterі osı Bwllanıñ arxïvіnen tabılıp otır.



(3 swret) Älïxan «Vıborg ündewі» jarïyalanğan gazettі qoltığına qısıp, temekіsіn tartıp tur. 1906 jıl, Terïokï, K.Bwlla tüsіrgen

Bwllanıñ Terïokïde tüsіrgen swretі munımen bіtpeydі. «Rwsskoe slovo» gazetіmen bіrge şığatın «Ïskrı» jwrnalınıñ 1906 jıldıñ 30 mawsımındağı №30 sanında «Vıborg ündewіne» qatıstı bіrneşe swret jarïyalanğan eken. Bul jerden de Älïxan Bökeyxannıñ beynesіn körіp, töbemіz kökke bіr elі jetpey qaldı. Jwrnaldıñ 389-betіnde baq іşіnde jïnalıs qurıp jatqan Dwmanıñ eks-depwtattarınıñ swretі basılıptı. Osı swrettegі orındıqqa jaqsılap jayğasıp, qırınan qarağan küyі tereñ oyğa şomıp otırğan adam - bіzdіñ Älïxan Bökeyxan.


(4 swret) Oy quşağındağı Älïxan. 1906 jıl, Terïokï, K.Bwlla tüsіrgen

Bul swretke qatıstı älïxantanwşı Sultan Xan Aqqululı: «Älïxan І Dwmanıñ küştep taratılwına narazı bolıp, Vıborg qalasınıñ іrgesіndegі Terïokï mekenіnde 200 depwtatpen bіrge äygіlі «Vıborg ündewіne» Sälіmgerey Jantörïn ekewі 10 şіldede qol qoydı. Mına swret sol Terïokï mekende tüsіrіlgen. Swrettі alğaş ret körіp otırmın. Menіñ 1992 jılı tapqanım «Vıborg ündewіne» qol qoyıp bolğan soñ tüsken toptıq swret bolatın», - degen tüsіnіkteme berdі.


(5 swret) Älïxan sol jaqtan ekіnşі qatarda ekіnşі bolıp tur. 1906 jıl, Terïokï, K.Bwlla tüsіrgen

Däl osı Terïokïde tüsken tağı bіr swretіnde Älïxan dastarxan basına jayğasıptı. Eks-depwtattar «Vıborg ündewіne» qol qoyıp bolğan soñ, osı tarïxï sättі atap ötkenge uqsaydı. Atawğa turarlıq sät qoy, sebebі bulardıñ bärі de patşanıñ ädіletsіzdіgіne narazı boldı. Onı taqtan taydırwğa tırıstı. Ökіnіşke qaray, soñında bärі de qatañ jazalandı. Sonıñ іşіnde 1907 jılı Peterbor sot palatasınıñ arnayı sotı Älïxan Bökeyxandı 3 ayğa türme jazasına kestі. Ündewge qol qoyğanı üşіn Semey türmesіne qamaldı. Depwtat bolıp qayta saylanwına tıyım salındı. Tіptі, gazet-jwrnal şığarwına da şektew qoydı. Sonıñ kesіrіnen Älïxan Bökeyxan «Ïrtış», «Omïç» jäne «Golos stepï» gazetterіn şığarğanda bas redaktorı retіnde basqa kіsіlerdіñ esіmіn körsetwge mäjbür boldı.


(6 swret) Alğaşqı depwtattar dastarxan basında. 1906 jıl, Terïokï, K.Bwlla tüsіrgen

Terïokï mekenіnde tüsіrіlgen bul swretterdі Karl Bwlla tüsіrgenіn qaytalap aytamız. Osı swretterden Bwlla serïya dayındap, keyіn arxïvke ötkіzgen. Sondıqtan, swretterdіñ tüpnusqasın Sankt-Peterbwrg ortalıq memlekettіk kïnofotoqujattar arxïvіnen (CGAKFFD) alwğa bolatının eske salğımız keledі.


Derekközі: "Abay" portalı
nravïtsya:    993
Tegï: Qoğam, Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï