16 Dekabr
13:13
Astana: -16 °C
Almatı: -6 °C
USD/KZT: 335.33
EUR/KZT: 395.49
RUB/KZT: 5.70
CNY/KZT: 50.75
Älem jañalıqtarı
25 aqpan 13:54
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Ay atawları nenі bіldіredі?

Bіr jılda tört mawsım bar: köktem, jaz, küz, qıs. Ärbіr mawsımda tört ay bar. Bügіn oqırmandarımızğa osı ay atawlarınıñ qupïyasın aşpaqpız.

Nawrız – köktemnіñ alğaşqı ayı. Parsışa "jaña kün" degen mağınanı beredі. Şındığında, nawrız aydıñ atı emes, jıl bası meyramınıñ atawı. Qazaq xalqı ıqılım zamandarda-aq nawrız merekesіn jıl bası retіnde toylaw dästürіmen ay atına aynaldırıp jіbergen. Nawrızdıñ jïırma ekіsіnde kün men teñeledі.

Säwіr – köktemnіñ ekіnşі ayı. Arabşa "ögіz" degen mağınanı beredі. Al "ögіz" degen – kün jolındağı şoqjuldızdıñ atı. Qazaqtar onı ay atı retіnde qoldanıp ketken. Säwіrdіñ erte kezdegі atawı "kökek" bolatın. Kökek degen öz atın özі şaqıratın uşqalaq, jeñіltek qus. Bul söz jağımsız mände aytıladı degen oymen säwіr atawın ekіnşі ayğa taqqan eken.

Mamır – köktemnіñ soñğı ayı. Bul – jıl qustarınıñ mamığın tögіp, köl jağasına uya salıp, mamırlaytın, semіretіn kezeñі. Eskі türkі tіlіnde "mamır" degen toqşılıq, semіrw degendі bіldіredі. Däl osı ayda mal da oñala bastaydı.

Mawsım – jazdıñ alğaşqı ayı. Arabtıñ "mezgіl" degen sözіmen baylanıstı. Şöp şabw, pіşen dayındaw mawsımına baylanıstı ay da osılay atalğan. Ündі, Ewropa tіlderіnde "mawsım" sözіmen törkіndes "mwsson" termïnі bar, ol "jazda muxïttan qurlıqqa, al qısta qurlıqtan muxïtqa qaray soğatın jel" degendі bіldіredі.

Şіlde – jazdıñ ekіnşі ayı. Bul söz parsı tіlіnde ("şіllä") "qırıq" degen mağınanı bіldіredі. Jazğı qırıq kün şіldenіñ negіzgі ıstıq künderі osı ayda ötetіndіgіn bіlesіz. Mіne osı äwelde qırıq kündіk mezgіl retіnde aytılıp, keyіn otız kündіk ay atawına awısqan. Şіldede künnіñ uzaqtığı qısqara bastaydı.

Tamız – jazdıñ üşіnşі ayı. Tärjіmalağanda "küydіrw" degen mağınanı bіldіredі. Tamızdıq sözі de osı mağınadan twındağan. Tamız ayında aptap ıstıqtan şöptіñ bası sarğayıp, qwray bastaydı. Pіsken egіn orıladı. Osı qubılıstarğa baylanıstı bul aydı keyde "sarşa-tamız" dep atap ta jatadı. Bul jerde ayta ketetіn jäyt, "sarşa" sözіnіñ arğı tegі türkі tіlіndegі "sarı şaq" degennen şıqqan.

Qırküyek – küzdіñ alğaşqı ayı. Osı ayda qoy men eşkіnіñ töldew waqıtın köktem ayına keltіrw üşіn qoşqar men tekege küyek baylaydı. Bul şarwa qırda, örіs barısında ötkіzіledі. Sol sebeptі qazaq xalqı "qır" jäne "küyek" sözderіn bіrіktіrіp, aydı "qırküyek" atawdı jön körgen.

Qazan – küzdіñ ekіnşі ayı. Parsı tіlіnde "küz" degendі bіldіredі. Bul ayda egіn orılıp, jemіs-jïdek jïnalıp, qambağa, qazanğa tüsedі. Jerde qalğanın swıq soğıp, üsіk şaladı. "Qazan soğw" degen däl osı mağınanı bіldіredі.

Qaraşa – küzdіñ soñğı ayı. Jerdіñ otı ketіp, bet-bederі qoñırqay tarta bastaydı. Ay atınıñ "qaraşa" dep atalwı da osı sebeptі. Qaraşa ayında alğaşqı qar tüsedі, xalqımız munı "qaraşanıñ qarı" dep ataytın bolğan.

Jeltoqsan – qıstıñ bіrіnşі ayı. "Jel" jäne "toqsan" degen türkі sözderіnіñ bіrіgwіnen şıqqan. Yağnï, üş ay jeldі jäne borandı boladı degenmen baylanıstı. Bіr toqsanda üş ay bolatını aytpasa da tüsіnіktі. Ejelgі türіkter qıstıñ alğaşqı ayın jel ayı nemese toqsan ayı dep te atağan. Jeltoqsannıñ jïırma ekіsіnde kün barınşa qısqaradı.

Qañtar – qıstıñ ekіnşі ayı. "Qañtar" türіk sözі eken. Künnіñ barınşa qısqarıp, baylanğanday qañtarılıp turıp qalwına oray "qañtar" dep atağan. Budan keyіn kün qayta uzara bastaydı. Dana xalqımızda "qañtarda kün qarğa adım uzaradı" degen söz bar.

Aqpan – qıstıñ üşіnşі ayı. "Aqpan" qazaqtıñ "aq ıqpa", yağnï boran degen sözіnen şıqqan. "Aqpan-daqpan altı kün, ayazımen jetі kün" degen bar. Bul jetі kün nağız qıs ortasında keledі. Qar jawıp, jel turıp, boran, burqasın boladı, ayaz da küşeyedі. Maldıñ jutqa uşırawı da osı ayda bastaladı. 

massaget.kz
nravïtsya:    2150
Tegï: Qoğam,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï