17 Avgwst
11:54
Astana: 17 °C
Almatı: 19 °C
USD/KZT: 332.70
EUR/KZT: 389.99
RUB/KZT: 5.59
CNY/KZT: 49.72
Twrïzm
12 tamız 15:36
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

​Bügіn – Xalıqaralıq Kaspïy künі
2006 jılğı tamızdıñ 12-sіnde Kaspïy teñіzіnіñ qorşağan ortasın qorğaw jönіndegі negіzgі qujat - Tegeran konvencïyasına qol qoyılğan bolatın. Sodan bastap Tegeran konvencïyasınıñ taraptarı osı kündі «Kaspïy künі» dep jarïyaladı.


 
Kaspïy ekologïyalıq bağdarlamasın (KEB) 1998 jılı Kaspïy mañayındağı 5 el - Äzіrbayjan, Ïran, Qazaqstan, Resey jäne Türіkmenstan qurğan bolatın.
Bağdarlamanıñ maqsatı - Kaspïy teñіzіnіñ ekologïyalıq turaqtı damwına jäne qorşağan ortasın basqarwğa qol jetkіzw.
  
Kaspïy teñіzі – іşkі kontïnentte ornalasqan älemdegі eñ ülken sw qoyması , ol eşqanday älemdіk muxïttarmen jalğaspağan. Kölemі 398000 km. Ol Ewrazïyanıñ іşkі jağında ornalasqan, tabïğattıñ keremet jaratılısı bolıp tabıladı.Kaspïy teñіzі öte sezіmtal ekojüye bolıp tabıladı. 

 
Kaspïy teñіzі relïktі/qaldıq /köl.Qaldıq kölder ejelgі Tetïs teñіzіnіñ geologïyalıq tarïxımen tığız baylanıtı ekenіn tüsіndіredі.Neogen däwіrіnde kürdelі tektonïkalıq qozğalıstıñ nätïjesіnde,Tetïs aldımen Tınıq muxïttan bölіnіp,keyіnnen Atlanttan ajırağanın bayandaydı.Neogen däwіrіnіñ ayaq kezіnde jer qırtısınıñ şuğıl köterіlwіnen Kaspïy teñіzі Qara teñіzden bölіnіp qalğanın,osı kezendі kaspïy teñіzіnіñ qalıptasw kezeñі dep sanawğa boladı. Atı XÜІ ğasırdıñ ayağında osı teñіz jağasında qonıstanğan kaspï taypalarına baylanıstı qalıptasqan.Grwzïyada kaspï qalası qazіr de bar.Sonımen bіrge Gïrkan (І ğasır), Xazar (ІІ-X ğasır), Xvalın (X-XІІІ ğasır) jäne t.b. 60-tan astam tarïxï atawı bar.Olar soñğı 3 mıñ jıldağı ömіr sürgen xalıqtardıñ qoyğan attarı.


 
Kaspïy teñіzіnіñ jalpı awdanı 390 mıñ km. Onıñ betі muxït deñgeyіnen 27 metr tömen jatır. Teñіz Soltüstіkten Oñtüstіkke qaray 1200km – ge sozıla ornalasqan. Teñіzdіñ endіrek jerі 435km, al ensіz jerі 193km. Kaspïy teñіzіnіñ jağalaw sızığınıñ uzındığı 7000km. Onıñ swı 5 memlekettіñ jağalawıñ şaşıp jatır. Jağalaw sızığınıñ Qazaqstan ülesіne 29%6, Reseyge 16%, Äzіrbayjanğa 20%, Türkmenstan 21%, Ïran – Ïslam Respwblïkasına 14% tïedі.

Kaspïy teñіzі qazanşuñqırlarınıñ bederіne qaray 3 – ke bölіnedі.
Soltüstіk bölіgіnіñ şegі Mañğıstaw tübegіnіñ boyımen ötedі. Ortañğı bölіgі sodan Apşeron tübegіne deyіn sozılğan, qalğan jerі, Oñtüstіk bölіktіñ ülesіne keledі. Soltüstіk bölіgі tayaz, köp jerіnde 5metrden aspaydı, eñ tereñ jerі, 26 metr, jalpı teñіz awdanınıñ 24% aladı. Ortalıq Kaspïy ortaşa tereñdіgі 200 metr, eñ tereñ jerі 788 metr, jalpı teñіz awdanınıñ 36 payızın qamtïdı. Oñtüstіk bölіgіnen ortaşa tereñdіgі 345metr, eñ tereñ jerі 1025 metr, teñіz awdanınıñ 40% alıp jatır.
 
nravïtsya:    2978
Tegï: Menіñ Qazaqstanım,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï