20 Oktyabr
11:15
Astana: 8 °C
Almatı: 12 °C
USD/KZT: 334.11
EUR/KZT: 394.65
RUB/KZT: 5.81
CNY/KZT: 50.46
Älem jañalıqtarı
15 mawsım 15:27
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Bülіk qaytalanbawınıñ kepіlі ne: qatañ jazalaw ma, sananı tazalaw ma?!


Däl qazіr qoğamda küyіp turğan ekі mäsele bar. Bіrіnşіsі, jerdі satw men jalğa berw mäselesі. Ol äzіrge komïssïyanıñ otırısına baylanıstı sayabırsıp tur. Ïä, jer dawı burın da bolğan, bügіn de bar, erteñ de bola bermek. Öytkenі, jer degende qazaqtıñ şığarğa janı basqa.

Ekіnşіsі, Aqtöbedegі terrorïstіk akt. Jantürşіgerlіk jağdaydıñ orın alğanına on kün endі ğana toldı. Älbette, beybіt zamanda azamattardıñ qanı tögіlgen 5 mawsım neşeme jıldar ötse de, el tarïxında qaralı kün bolıp qala bermek. Bіr anığı, lañkestіk äreket balanıñ oyını emes. Älemdі alañdatqan türlі terrorïstіk toptardıñ aldında örkenïettі elderdіñ özі şarasızdıq tanıtwda. Äytpese, olar Francïya jäne basqa da Ewropa memleketterіnde oyran salar ma edі. Sol іbіlіs іrgemіzge de kelіp qalğanın Aqtöbe oqïğası eskerttі. Al, onda oyran salğandar sonaw kärі qurlıqtan nemese AQŞ-tan muxït asıp kelgen joq.

Neşeme künnen berі atıp öltіrіlgenі bar, ustalğanı bar, sodırlardıñ swretterі men atı-jönderіn jarïyalap jatqan joq pa. Sodan bärі de öz elіmіzdіñ azamattarı ekenіn, denі qazaqtıñ qara­domalaqtarı ekenіn añğardıq. Demek, atam qazaq aytıp ketkendey, jaw alıstan kelgen joq, öz іşіmіzden şıqtı. Artında kіmder turğanı belgіsіz bügіngі terrorïzmnіñ nemese ekstremïzmnіñ deymіz be, eñ qorqınıştısı da osı. Alıstan arbaydı, jaqınıñdı jat qılıp özіñe qarsı qarwmen aydap saladı. Bul ğalamtordıñ qudıretі emes, onıñ mümkіndіgіn paydalanıp otırğandardıñ ïdeologïyasınıñ küştіlіgі. Sırtqı jawdan іşkі jawdıñ qawіptіlіgі sonda, onıñ qay waqıtta, qay jerden şığa keletіnі belgіsіz. Aqtöbe oyranı sonıñ kezektі dälelі.
Sondıqtan bolar, «qandı jeksenbіnіñ» qurbandarın qalıñ el apta boyı aza tutıp, oqqa uşqan batırlarınıñ arwağına qurmet körsetіp, artında qalğan otbasılarına qol uşın sozwda. Oblıs äkіmdіgі qara jamılğan otbasılarğa 5 mln teñgeden berwge şeşіm ettі. Tağdırın oqqa baylağan polïceylerge respwblïka bo­yınşa ärіptesterі bіr kündіk jalaqısın awdarwda. Öñіr äkіmі lañkesterdі ustawğa atsalısqan tärtіp saqşıları men Ulttıq qawіpsіzdіk komïtetіnіñ qızmetkerlerіn arnayı Alğıs xatpen marapattadı. Tіptі, marapattaw sätіnde erlіk körsetkenderdі memlekettіk nagradağa usınw twralı basşılarına ötіnіş jasağanın da jasırmadı. Sodırlar äskerï bölіmge basıp kіrgende, olarğa toytarıs beremіn dep ömіrіn qurban etken batısqazaqstandıq äskerï qızmetşі Berіkjan Qalïevtіñ otbasına twğan öñіrіnіñ äkіmі Altay Kölgіnov üş bölmelі päter kіltіn tabıstadı. Jubayın mektepke jumısqa ornalastırıp, balaların mektep pen balabaqşağa jayğastırwğa da äkіmdіk qol uşın sozıptı. Munıñ bärіnіñ ar jağında Elbasınıñ eşbіr otbası qarawsız qalmasın degen tapsırması jatır. Ïä, bul şaralardıñ eşqaysısı qayğı jutqan otbasılardıñ marqum bolğan jaqının qayta tіrіltpeytіnі anıq, bіraq, asırawşısınan ayırılğan otbasılarğa järdem boları sözsіz.
Memlekettіñ turaqtılığı men el tınıştığına töngen qawіptіñ betіn öz ömіrlerіn bäske tіge otırıp qaytarğandardıñ artında qalğandarğa qaytarımsız kömek körsetw öz aldına bölek şarwa. Endі soyqan salğan sodırlar jaylı bіrer söz. Keşelі bügіn arnayı organdar Aqtöbedegі teraktіge qatısqandardıñ eñ soñğısı ustalğanın xabarladı. Negіzі olardıñ ustalğanınan közі joyılğanınıñ sanı köp. Operacïya barısında jer jastandırılğan bülіkşіlerdіñ denesі twıstarına berіlmeydі jäne jerlengen jerіne atı-jönderі de jazılmaydı. Buğan 2013 jılğı Ükіmet qawlısımen tıyım salınğan.
Qoş, sonımen, «boları bolıp, boyawı sіñdі» delіk. Bіraq, bul bülіkşіlerdіñ bіrіnşі ret boy köterwі emes­tіgіn eskersek, onda tağı qaytalanbasına kіm kepіl?! Al, qaytalanbası üşіn ne іstew kerek, munıñ sebebі qaysı (saldarı belgіlі), jazası qanday bolğanı jön degen sekіldі sawaldar sananı san-saqqa jügіrtіp jatır. Äwelgіsі Parlament 5 jıldan berі özgermegen terrorïstіk aktіge barğandarğa qoldanılatın zañdıq jazalaw normaların qayta qaramaq. Munı alğaşqılardıñ bіrі bolıp mäjіlіsmen Mäwlen Äşіmbaev jetkіzgen edі. Bekbolat Tіlewxan da ärіptesіne bolısıp, «dіndі jamılıp munday qanquylı äreketterge baratındarğa qatañ şara kerektіgіn» qadap ayttı.
Naqtı Aqtöbede tapa-tal tüste qarw alıp qırğın salğandarğa kelsek, jergіlіktі teologtar olardıñ salafïzm ağımınıñ arbawında ketkenіne sendіrіp bağwda. Osı sebeptі atalmış ağımğa zañ jüzіnde tıyım salw kerek degen usınıstarın da jetkіzdі. Olardıñ dіnï mazmundağı türlі jazbalarğa tolı ğalamtor paraqşaların oqıp, zerttegennen keyіn osınday baylamğa kelgen. Ïmamdardıñ sözіne süyensek, älgіler «jïhadta köz jumğandardı jumaqta xor qızdarı kütіp tur» degenge ïlansa kerek. Salafïzmdі aytqandağımız, elіmіzde 15 mıñday adam özderіn salafïtpіz dese, tağı 500-dey ökіlі türmede otır. Belgіsіzі qanşama.
Elge ortaq qayğıda bіr-bіrіmіzdі kіnälaw qanşalıqtı şındıqqa jetkіzetіnіn aytw qïın. Alayda, sol özara ayıptawlar bastalıp ta kettі. Bіrі munı quqıq qorğaw organdarınıñ aldın ala almağanınan, boljamağanınan körse, Aqtöbe oblısınıñ äkіmі Berdіbek Saparbaev özі basqarıp turğan öñіrdegі dіnï axwaldıñ wşığwına baylanıstı ïmamdarğa şüylіktі. Äkіmge salsaq, «bülіk şığarğandar meşіtke kelіp turadı, moldalar bärіn tanïdı, bіraq jasıradı nemese qorqadı, odan qalsa sawatsız». Degenmen, ïmamdarğa araşa tüskender de tabıldı. «Aqtöbedegі jağday barlığımızdıñ janımızğa batıp otır. Bülіkşіlerdіñ äreketіne ïmamdardı kіnälaw – orınsız. Qay turğıdan alıp qarasaq ta ïmamdar qorğansız. Bul bağıttağı jumısqa Dіnï basqarmamen qosa, eñ bіrіnşі, quqıq qorğaw organdarı da jawaptı. Dіn qızmetkerlerі jat ağımmen ağartwşılıq bağıtta üzdіksіz jumıs jasap keledі», – degen bolatın Dіn іsterі komïtetі Dіn mäselelerіn zerttew jäne taldaw ortalığı Ïslamdı zerttew bölіmіnіñ basşısı Muxan Ïsaxan. Bul rettegі toqtawğa bolatın ortaq oydı «Nur Otan» partïyası törağasınıñ orınbasarı Muxtar Qul-Muxamed ayta alğan sındı. Oğan sensek, Aqtöbede soyqannıñ orın alwına «wağızımızdıñ jetpegenі, tärbïemіz ben aytar sözіmіzdіñ ötpegenі sebep bolwı da mümkіn». Munıñ bärі kіmnen ne kіnä kettі degen mäselege oray joramaldar.
Al, jazalawğa kelsek, senator Serіk Aqılbay ölіm jazasına 13 jıl burın jarïyalanğan moratorïydі alıp tastap, jazıqsız jandardıñ ömіrіn qïıp, «terrorïst» atanğandarğa atalmış şaranı qoldanw qajettіgіn qaperge saldı. Sonday-aq, ol arab elderіnde oqıp kelgenderdіñ meşіtte jumıs іstewіne qarsı. Sebep bіrew, şetelden sanaları wlanıp kelgenіmen qoymay, eldі de twra joldan taydıradı. Ïä, özgenі ayamağandardı memlekettіñ de (Elbası meñzegendey) ayamağanı durıs şığar.
Tek bіr jağdaydı eskerse, keşe aqtöbelіk Danïyar Waysov esіmdі turğın operacïya kezіnde qaza tapqandardıñ tіzіmіnde özіnіñ atı-jönі jürgenіn mälіmdep, onı taratqan aqparat quraldarı men memlekettіk organdardan özіnen keşіrіm surawın talap etken bolatın. Artınşa, Aqtöbe oblıstıq Іşkі іster departamentі tіzіmde onday qatelіk bolmağanın jetkіzіp, aqtaldı. Aytpağımız, ölіm jazası qoldanısqa qayta engen jağdayda da tïіstі organdar beybіt turğındardıñ «terrorïster tіzіmіne» enіp ketpewіn qadağalasa eken. Qalay bolğanda da, jazalawdı küşeytemіz dep jürіp twra joldan adasqandardıñ sanasın tazalawdı umıt qılmasaq ïgі.

Säken ORINBASARULI,
«Zañ gazetі»
nravïtsya:    755
Tegï: Qoğam, Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï

  • Asılzat2016-06-16 14:59:35
    bul mäselenі şeşw kezіnde memleket pen qoğamnıñ qolındağı barlıq mümkіndіkterdі keşendі türde qoldanwımız kerek.
  • Sayan2016-06-16 18:02:06
    Menіñşe ekewі de qajet.Qatañ jazalawsız terrorïzmdі joya almaymız. Al sananı tazalawğa kelgende bul jerde Quranmen däleldey alatın, adasqandardıñ közderіn aşatın sawattı ïmamdar kerek.