16 Avgwst
23:27
Astana: 15 °C
Almatı: 20 °C
USD/KZT: 332.70
EUR/KZT: 389.99
RUB/KZT: 5.59
CNY/KZT: 49.72
Älem jañalıqtarı
19 säwіr 11:25
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

DENSAWLIQ: Ekі ret qaynatılğan sw - w



Ädette şay іşw üşіn nemese basqa da maqsatta paydalanw üşіn swdı qaynatıp, keyіn basqa іske aynalıp ketetіn ädet älemnіñ barşa elіndegі adamdarğa ortaq. Swığan swdı ısıtamın dep, ekіnşі ret qaynatıp alw da bärіnіñ basında kezdesetіn jäne kün sayın qaytalanıp kele jatqan іs. Däl osılay ekіnşі märte qaynağan sw adam ağzasına öte zïyandı suyıqtıqqa aynalıp ketetіnіn bіrew bіlse, bіrew bіlmeydі.
 
Ädette sw qaynağan kezde onıñ quramındağı zïyandı zattar bwmen bіrge bölіnіp ketedі. Alayda sw tım uzaq qaynasa nemese ekіnşі märte qaynatılsa, onıñ xïmïyalıq quramı özgerіp ketedі: köptegen zïyandı zattar tunıp qaladı. Olardıñ qatarına küşän (küşäla), nïtrat (tuz jäne azot qışqılınıñ efïrі), ftorïd enedі.
Äwel basta paydalı bolğan mïneraldı zattardıñ özі uzaq qaynaw saldarınan köp mölşerde tunıp, zïyandı formağa awısıp ketedі. Mısalğa kalcïy tuzın alayıq. Qalıptı jağdayda bul paydalı mïneral sanalğanımen, köp mölşerde tunıp qalsa, ol büyrekte tas payda bolwına sebepker zïyandı zat bolıp şığa keledі.
Sonday-aq, swdı qayta qaynatw saldarınan mına zattar adam densawlığına zïyanın tïgіzedі:
1. Küşän (küşäla)
Wïkïpedïya derekterіne süyensek, Küşäla nemese Küşän (Mışyak) - elementterdіñ perïodtıq jüyesіnіñ V tobındağı xïmïyalıq element. Atomdıq nömіrі - 33. «As» degen tañbamen belgіlenedі. Erte kezde tışqan öltіrwge qoldanğandıqtan orıs tіlіnde «Mışyak» dep atalıp ketken. Onı 1789 jılı A. L. Lavwaze aşqan. Küşän qosılıs türіnde de, dara türіnde de wlı bolıp keledі. Onımen wlanğan adam bası awırıp, іşі ötіp, jüyke jüyesі qozadı.
Dünïejüzіlіk densawlıq saqtaw uyımı (DDSU) awız sw quramında däl osı küşännіñ mölşerі artıp ketse xalıqqa zïyandı ekendіgі twralı derekter keltіrgen.
Küşänmen wlanğannan keyіn adam şaldığwı mümkіn awrwlar mınalar: asqazan-іşek joldarı awrwı, swsamır, şetkі (perïferïyalıq) nerv jüyesіnіñ keselderі, jürek-qan tamırı awrwları, büyrek jumısınıñ toqtawı, terі awrwları jäne obır.
2. Nïtrattar
Nïtrat topıraqta da, awada da, swda da bar. Qalıptı jağdayda odan eşkіm japa şekpeydі. Al eger oğan joğarı temperatwra äser etse, mäselen, swdı ekі ret qaynatqan jağdaydağıday, ol öte zïyandı zatqa aynaladı.
Nïtrattar (grek, nitron - soda, selïtra) - önerkäsіpte, äsіrese awıl şarwaşılığında köp qoldanılatın azot qışqılınıñ tuzdarı. Ammonïy nïtratı, sіltіlіk jäne sіltіlіk jer metallarınıñ nïtrattarı «selïtra» dep ataladı. Belgіlі bіr mölşerden artıq paydalanğanda Nïtrattar tamaq önіmderіnde jïnaladı da, adamdı wlandıradı.
Joğarı temperatwra äser etkende nïtrattar nïtrozamïnge, yağnï koncerogendі zatqa aynalıp ketedі. Kancerogender (latınşa cancer - qaterlі іsіk jäne grekşe genes - twdırwşı) - organïzmde qaterlі іsіk awrwların jäne är türlі qaterlі jäne qatersіz іsіkterdі twğızwşı xïmïyalıq qosılıstar.
3. Ftor
Ftordıñ adam ağzasına tïgіzetіn äserі jaylı jäne onıñ sw quramında bolmaytındığı twralı bіtpey kele jatqan daw bar. Bіraq, sw quramında kezdesetіn ftorïd zïyandı zat ekendіgіne eşkіm daw ayta almaydı. Sebebі bul san türlі täjіrïbeler barısında däleldengen.
Garvard wnïversïtetі osı taqırıpta 22 jıl boyında 27 türlі sınaq jürgіzіp körgen. Nätïjesіnde ftorïdter belgіlі mölşerden köp bolğan jağdayda balanıñ kognïtïvtіk damwın tejeytіnі anıqtaldı. Kognïtïvtіk damw - adamnıñ kognïtïvtіk ortasınıñ, atap aytqanda onıñ qabıldawınıñ, este saqtawınıñ, oyınıñ, tіlіnіñ, qïyalınıñ qalıptasw men damw procesі.
«Environment Health Sciences» jwrnalında jarïyalanğan zerttew qorıtındısında keltіrіlgen mälіmetterge süyener bolsaq, sw quramında ftordıñ artwı balanıñ IQ deñgeyіn tömendetіp jіberedі. 2013 jılı jürgіzіlgen tağı bіr eksperïmentte ftordıñ bala tww körsetkіşіne äser etetіnі de mälіm bolğan.

Avtorı: Erbol Janat

Derekközі: Qazaqparat

 
nravïtsya:    1227
Tegï: Densawlıq,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï