19 Oktyabr
06:08
Astana: 6 °C
Almatı: 4 °C
USD/KZT: 333.57
EUR/KZT: 391.81
RUB/KZT: 5.81
CNY/KZT: 50.37
Älem jañalıqtarı
12 qazan 18:19
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Donor bolw şarïğatqa qayşı ma?


Donor bolwdıñ şarïğattağı ükіmі qanday? Bul twralı islam.kz saytında dіntanwşı Abdwsamat Qasım jawap bergen eken.

Erіktі türde qan berwdі nemese adam ağzasın transplantacïyalawdı «donorlıq» deydі. Transplantacïya degenіmіz – bіr adamnıñ ağzasın nemese denesіnіñ bіr bölіgіnіñ tіnderіn kelesі bіr adamğa salw. Medïcïnada berwşі adamdı donordeydі de, alwşını, yağnï nawqastı recïpïent dep ataydı. «Dono» – latın tіlіnen awdarğanda «sıy­laymın, qurban etemіn» degen mağı­nanı bіldіredі.

Qazіrgі tañdağı Ïslam ğulamalarınıñ basım köpşіlіgі «şarïğat talaptarı ayasında jäne bіlіktі därіgerlerdіñ maquldawımen «donorlıqqa» ruqsat» dep otır. Bіraq onda da, donor bolğan kіsіge özіne zïyanı tïmeytіn jağın qatañ eskerwі kerek. Sonday-aq, «donorlıqtan» közdegenі dünïe tabw emes, kerіsіnşe ölіm awzında jatqan jandı aman alıp qalw, onıñ sırqatın jeñіldetwge atsalısw sïyaqtı sawaptı іs bolwı tïіs. Sonda ğana, Jasağan Ïemіzdіñ mına sözіne säykes іzgі іs іstegen bolıp esepteledі: «...Kіmde-kіm, bіr jandı tіrіltse (ölіmnen qutqarsa), bükіl adamzattı tіrіltkenmen teñ».

Osığan säykes Xalıqaralıq Ïslam fïqh uyımınıñ 1988 jılğı, aqpan ayınıñ 6-11 aralığında Jïdda qalasında ötken kezektі, törtіnşі otırısında, tömendegіdey qawlılar qabıldandı. Olardı sayıp öter bolsaq:

1. Eger tïgіzer paydası naqtı anıqtalğan bolsa, kіsіnіñ ağzasın, ekіnşі bіr jerіne awıstırwına boladı. (Mısalı, ayağınıñ terіsіn alıp, betіndegі küygen terіsіne qaptawı sïyaqtı nemese jüregіndegі zaqımdalğan arterïyasınıñ ornına, ayağınan alınğan qantamırdı jalğaw t.b.). Bіraq bul da, tek joyılğan ağza men onıñ fwnkcïyasın qalpına keltіrw maqsatında nemese (psïxologïyalıq ne fïzïologïyalıq turğıda zïyanı bar) boyındağı qanday da bіr kemіstіktі joyu maqsatında jüzege aswı tïіs.

2. Alınğan jağdayda özdіgіnen ornı tolıp, qayta qalpına keletіn ağzalardıñ bіrіn özgege bağıştawına ruqsat.Mäselen, qan jäne terі osığan jatadı. Munday qadamğa barğan kіsі aqıl esі durıs, özdіgіnen şeşіm qabılday alatın jastağı kіsі bolwı tïіs.

3. Belgіlі bіr sebeppen operacïya arqılı alınıp tastalğan ağzanı, özge awrw kіsіge paydalanwğa ruqsat. Mısalı, därіgerler tarapınan operacïya arqılı alınıp tastalğan közdіñ müyіzdі qabığın (rogovaya oboloçka), özge adamnıñ közіne ornalastırwı osığan jatadı.

4. Tіrі adamnıñ ömіr sürwіn tіkeley qamtamasız etetіn ağzasınıñ bіrіn alıp, onı özgege transplantacïya jasaw, osılayşa özіnіñ ömіrіne qawıp töndіrw – xaram. Jürek - osığan jatadı.

5. Adam ömіrіn jalğastırwına tіkeley qatısı bolmağanımen, ömіrіne asa qajettі, fwnkcïonaldı negіzgі ağzaların özgege transplantacïya jasawı da – xaram. Mısalı, tіrі adamnıñ ekі közіndegі müyіzdі qabığın (rogovaya oboloçka) özgege bağıştawına tıyım salınadı. (Ekі közdіñ körmewі ömіr sürwіn toqtatpağanımen, ömіrіnіñ arı qaray ornıqtı ärі tïyanaqtı jalğaswına kedergі keltіredі)

6. Aman qalwına nemese ärі qaray salamattı ömіr keşwіne tіkeley septіgіn tïgіzetіn bolsa, ölgen kіsіnіñ jaramdı ağzasın (atalıq jäne analıq bezderі sïyaqtı jınıs müşesіne qatıstı organdarı alınbaydı), awrw adamğa transplantacïya jasawğa ruqsat. Bіraq buğan aldımen, ölgen kіsіnіñ ölmey turıp bіldіrgen rïzaşılığı nemese mäyіttіñ twıstarı tarapınan ruqsat berіlwі kerek.

Alda-jalda twıstarı tabılmağan jağdayda, arnayı memlekettіk quzırlı orınnıñ kelіsіmі kerek.

(موافقة وليّ أمر المسلمين).

7. Eskeretіn mañızdı närse: Joğarıda bayandap ötken jağdaylardağı donorlıq – sawda-sattıqpen jüzege aspawı tïіs. Öytkenі qanday jağday bolmasın, adam ağzaların satılımğa şığarwğa bolmaydı.

Bіraq awrw kіsі tek aqşa arqılı ğana ömіrіne qajettі ağzağa qol jetkіze alatınday küyge tap bolsa, munday jağdayda alwşınıñ aqşağa satıp alwı künä bolmas dewge negіz bar (فمحل اجتهاد ونظر).

8. Joğarıda sayıp ötken pwnkttardan tıs, osı taqırıpqa qatıstı özge de jağdaylar, aldağı otırıstarda, şarïğat ükіmderіnіñ şeñberіnde jäne medïcïna ğılımınıñ mälіmetterіne süyene otırıp zerttelіp, zerdelenwі tïіs.

Atalmış mäselelerge qosımşa mälіmet retіnde, basqa da ğalımdardıñ tujırımdarın bere ketelіk:
  • Ömіrі qıl uşında turğan nawqastı aman alıp qalwdıñ jolı tek ağza awıstırwğa tіrelіp turğan jağdayda ğana transplantacïyağa ruqsat.
  • Tіrі adam organïzmіndegі jupsız, dara ağzalardı özgege transplantacïya etwge ruqsat joq. Mısalı, jürek, bawır, ökpe t.b.
  • Adamnıñ tolıqqandı dene bіtіmіn büldіretіn, transplantacïyağa tıyım salınadı. Mısalı, bіr közіn alıp soqır etw nemese bіr ayağın kesіp jarımjan etw t.b.
  • Adam organïzmіnde jubı bar, dara emes ağzalardıñ bіrі alınıp, sol ağzanıñ ekіnşі sıñarımen qawіp-qatersіz ömіr keşwge bolatındığı bіrneşe bіlіktі medïcïna mamandarı tarapınan naqtılanğan bolsa, bіrіn qaldırıp, ekіnşіsіn özge nawqas kіsіge transpalantacïya jasawına ruqsat.
  • Atalıq jäne analıq bezderdі transplantacïya etwge bolmaydı.
  • Adam öz erkіmen donor bolwğa nïet bіldіrwі tïіs. Onı donor bolwğa eşkіm mäjbürley almaydı.

Jalpı alğanda, donorlıqtı qoldağan ğulamalardıñ tujırımdarı joğarıda keltіrіlgendey.

Äytse de, donorlıqqa tübegeylі qarsı şıqqan ğalımdar da joq emes.

Ayta keteyіk, elіmіzde 2017 jıldıñ 1 qañtarınan bastap jaña ereje engіzіlmek, oğan säykes kez kelgen azamat özіnіñ ağzaların ölgennen keyіn paydalanwğa murağa qaldıra aladı.



Derekközі: islam.kz
nravïtsya:    892
Tegï: Densawlıq, Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï