16 Avgwst
19:05
Astana: 23 °C
Almatı: 27 °C
USD/KZT: 332.91
EUR/KZT: 391.17
RUB/KZT: 5.55
CNY/KZT: 49.84
Mädenïet
11 şіlde 16:04
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Ermek Tursınov: «Budan keyіn kïno tüsіremіn be, joq pa, bіlmeymіn…»



Ermek Tursınov – tanıstırwdı qajet etpeytіn esіm. Atı da, zatı da bölek fïlmderіnіñ qay-qaysısı da artınan daw іlestіre jürdі. Şw-şırqan twdırdı. Kïnoları ğana emes, özі de solay. Bіr suxbatı şıqsa, ay jarım talqılanıp jürgenі. Bіr maqala jazsa, jurttıñ bärі köşіrіp basıp jatqanı. Al bіz… tek kïno twralı söylestіk…

– «Kelіn», «Şal», «Kenje»… Köp talqılanğan, köp şw da twdırğan trïlogïya. Osı üş fïlmdі tüsіrwge bas-ayağı jetі jıl waqıt ketіptі. Al oğan deyіn oyıñızda qanşa waqıt pіsіp jürdі? O basta osılay boladı dep josparladıñız ba, älde scenarïy waqıt öte kele özgerdі me?

– Basınan solay josparlandı. «Kelіn», «Şal» jäne «Kenje». Ärqaysısı jeke fïlm bolğanımen, bіrtutas dünïe. Bіrіnşі qadam – «Kelіn», ekіnşі qadam – «Şal», üşіnşі qadam – «Kenje». Arğı tamırımızdan bastaw aladı. Şarttı türde ІІ ğasır dep qoydım, Altay tawınan arğı atamız şığıp, tawdan dalağa tüstі. Yağnï, qazaqtıñ dalasına. Bul – ekіnşі qadam. Odan keyіn daladan qalağa köşіp keldіk. Bul – üşіnşі qadam. Trïlogïya osımen bіtedі.

Bіrіnşі fïlmdegі eñ negіzgі oy – Ana. Äyeldіñ ornı. Bärі şeşeden bastaladı. Qazaqtıñ anası – qasïettі uğım. Ekіnşі fïlm – Äke. Şal. «Kenje» degen – bala. Osınıñ bärіn bіrіktіrgende Otbası şığadı. Şeşey, äkey jäne onıñ balası. Bul ïdeya stwdent kezіmde oyıma kelgen. Negіzіnde, köp oylanıp, tez jazatın adammın. Uzaq oylanamın. «Kelіndі» üş aptanıñ іşіnde jazıp bіtіrdіm. Bіraq, oyda pіsіp-jetіlwіne uzaq waqıt kettі. «Şaldı» da solay. «Şaldı» Xemïngweymen bіrіktіrdіm. Öytkenі, «Şal men teñіzben» sabaqtas ïdeyaları boldı. Osı şığarmağa süyene otırıp jazdım scenarïydі. Al «Kenje» bayağıda jazılıp qoyğan dünïe. Ol bіzdіñ zamandasımız. Qazіrgі waqıt. Sondıqtan, eñ oñay jazılğanı. Oydan şığarmaysıñ, tarïxtı oqımaysıñ, murağattı aqtarmaysıñ, bärі köz aldıñda turğan närse. «Kenje» eñ basında jazılğan scenarïy edі, eñ soñında tüsіrіldі.

Trïlogïyanıñ tarïxı osınday. Ärïne, neşe türlі äñgіme boldı. Äsіrese, «Kelіn» şıqqanda. Ol kezde men qazaqtıñ jawına aynalıp şığa keldіm. Qazaqqa jat kïno degen äñgіme aytıldı, «qazaqtıñ tarïxın burmalama» dep aqıl aytqandar boldı. Bіraq, onıñ bügіngі qazaqqa qatısı da şamalı. Mäselen, qazіrgі ïtalïyalıqtardıñ burınğı tarïxına qarañız. Mısırlıqtardıñ arğı ataları – perğawındar. Sondıqtan, «Kelіndі» tіkeley qazaqtarmen baylanıstırwğa bolmaytın şığar. Bіraq, ol bіzdіñ arğı tarïxımız, arğı tamırımız ekenіn de joqqa şığarwğa bolmaydı.

– Sіz kïnoğa keş keldіñіz. 45 jastan keyіn. Bul aqıl toqtatatın, ömіrge basqaşa közqaraspen qaraytın mezgіl. Eger odan erte kelgen bolsañız, özіñіzdі kïnonarıqtıñ qay tusınan köresіz?

– Men kïnoğa eñ alğaş 27 jasımda kelgenmіn. Ol kezde jwrnalïstïka fakwltetіn bіtіrіp, «Lenïnskaya smena» degen gazette jumıs іstep jürgenmіn. Ekі jıldan keyіn bіrіnşі kіtabım şıqtı. Ol kezde Jazwşılar Odağımen qarım-qatınasım jaqsı edі. Jïі-jïі barıp turatınmın. Ol kezde bul şığarmaşılıq uyım kädіmgіdey Jazwşılar Odağı bolatın. Sol waqıtta bіr gazetten Mäskewge kïnodramatwrgter men scenarïsterdі oqwğa şaqırıp jatqanın közіm şaldı. Goskïnonıñ qaramağındağı joğarğı kwrs. Osılayşa, 1988 jılı Mäskewge ketіp qaldım. 27 jastamın. Scenarïy jazıp, Almatığa qaytıp keldіm. Vïktor Pusırmanov degen rejïsser bolğan. Mäskewde oqıp jürgenіmde menі іzdep kelgen. Evreylerge scenarïy surap barsa, «bіzdі qaytesіñ, özіñnіñ evreyіñ bar emes pe?» dep, mağan sіlteptі. Söytіp іzdep keldі. Scenarïy jazıp berwіmdі ötіndі. Taxawï Axtanovtıñ pesası boyınşa, Äbіlqayır jönіnde scenarïy jazıp berdіm. Ol fïlm 1991 jılı şıqtı.

– Bul kïnoscenarïst retіndegі qadam ğoy. Al rejïsser retіnde?..

– 1992-93 jıldarı Amerïkada jürgenіmde rejïsser retіnde alğaşqı debyutіm boldı. AQŞ-tıñ Yuta ştatında Solt-Leyk-Sïtï degen qala bar. Mormondardıñ astanası. Sol jerdegі kïno mamandarına bіrneşe scenarïy jazıp bergenmіn. Bіr künі kïno tüsіrw alañına kelsem, rejïsser іşіp ketіptі. Stïv degen prodyuser bar edі, materïaldı özіmnen artıq eşkіm bіlmeytіnіn alğa tartıp, fïlmdі qolğa alwımdı suradı. Qısqası, kïno alañına ïtergendey etіp şığardı. Bul kezdeysoq jağday. Men rejïsser emespіn, negіzgі mamandığım – kïnodramatwrg. Söytіp bastalıp kettі. Bіrneşe beynerolïk tüsіrdіm. Mormondardıñ tapsırısımen älewmettіk jarnama türіndegі ekі fïlm tüsіrdіm. Almatığa qaytıp kelgennen keyіn de scenarïy jazwdı toqtatqan joqpın. «Mustafa Şoqaydı» jazdım. «Cvetoçnïk» degen bіr fïlmnіñ scenarïyіn jazğan edіm, ol kïno bolıp şıqqanda «Kto vı, gospodïn Ka?» dep şıqtı. Rüstem Äbdіräşqa «Quraq körpe» degen arnayı scenarïy jazıp bergenmіn. Osılay bіrneşe scenarïy jazıldı. Söytіp jürgende Aqtan Arım Qubat degen qırğız rejïsserі keldі. Ekewmіz dos edіk, jaqın aralasatınbız. Sol Aqtan bіr oqïğanı ayttı. «Kelіnnіñ» sïnopsïsіmen köptegen oyları sabaqtasıp turdı. Sondıqtan scenarïydі jazğanda Aqtanğa bergenmіn. Ol bastadı da, ärtürlі jağdaylarğa baylanıstı tüsіrmey kettі. Däl sol kezde Sergey Äzіmov «Qazaqfïlmnіñ» prezïdenttіgіnen ketіp, ornına Anar Qaşağanova kelgen. Aqtan tüsіrmey ketkennen keyіn Anar Qaşağanova özіm tüsіrwіmdі suradı. «Materïaldı özіñnen artıq eşkіm bіlmeydі ärі bastağannan keyіn ayağına jetkіzw kerek» degendі ayttı. Söytіp, kïno tüsіrw alañına ïtergendey etіp şığardı. Keybіrewler rejïsserlіk üşіn küresіp jürse, men mäjbürlіkten qolğa aldım. Söytіp ayaq astınan rejïsser bolıp şığa keldіm.

– Rejïsser retіnde özіñіzdі qalay bağalaysız? Sіzdіñ boyıñızda rejïsserlіk qasïet basım ba, älde kïnodramatwrg retіnde mıqtısız ba?

– Dramatwrg bola jürіp, köptegen scenarïy jazdım. Rejïsserge beresіñ. Keyіn kïno şıqqanda qarasañ, köñіlіñ tolmaydı. «Ättegen-ay!» deytіn tustarı köp boladı. Scenarïydі jazğanda bіr kïnonı köz aldıña elestetіp otırasıñ. Kïno şıqqanda qarasañ, senіñ aldındağı swretіñmen sabaqtaspaydı, müldem basqa jaqqa ketіp qaladı. Eşteñe ayta almaysıñ. Öytkenі, rejïsserdіñ közqarası basqa. Bіrneşe ret scenarïylerіm oylağanımday emes, müldem basqa kïno bolıp şıqqanda іşіmnen ökіnіp jürdіm. Jalpı, rejïsser retіnde bіrewdіñ jazğan scenarïyіn tüsіre almaymın. Tek qana özіmdіkіn tüsіremіn. Eger bіr jerden qate ketse, tek özіñnen köresіñ.

Bağalawğa kelsek… Menіñ ustazdarım öte bïіk därejedegі kіsіler boldı. Atap aytsaq, Danelïya, Merejko, Ryazanov, Mïtta, Motıl, Valerïy Semenovïç Frïd. Şetіnen sovettіk kïnonıñ betkeustarları. Olardıñ ustazdarı Eyzenşteyn, Dovjenkolar. Dästür sabaqtastığı öte mıqtı. Bulardıñ qay-qaysısı da kïnonıñ tabïğatın, kïnonıñ zañdarın bes sawsağınday bіletіn. Al Sovet Odağınıñ kïnosı osal bolğan joq. Gollïvwdtıñ özі kezіnde solardıñ kïnosına qarap otırıp üyrenetіn. Munday ustazdardıñ köptegen ïdeyası, oy-pіkіrі şäkіrtterіne amanat bolıp qaldı. Onı özіm ünemі orındawğa tırısamın. Eñ bastısı – jawapkerşіlіk. Özіñe, öz іsіñe degen jawapkerşіlіk. Eşqanday tapsırıspen jumıs іstemew kerek. Jumıstı qolğa aldıñ ba, onı joğarı käsіbï därejede іstew kerek. Öz şığarmaşılığıma bağa bere almaymın. Bіraq, käsіbï dayındıqpen kelgenіm anıq.

Jawapkerşіlіk degennen twadı, bіr kïnoğa şamamen ekі jılday waqıt ketedі. Bul az waqıt emes. Al menіñ dosım Tïmwr Bekmambetov jılına tört kïno tüsіredі. Tïmwrdı jaqsı köremіn. Mäskewde jürgende jaqın aralasatınbız. Öte darındı, mıqtı jіgіt. Bіraq, onıñ kïnoları jeñіltek. Köbіnese kompyuterge süyene otırıp jasaladı. Bul adamnıñ ïntellektіsіne baylanıstı närse emes. Munda texnïkalıq, texnologïyalıq ïntellekt basımdıqqa ïe bolıp tur.

Qazіr kïno tüsіrw erіkkennіñ ermegіne aynalıp kettі. Jaqsı kïno körgende adam qwanwı kerek. Al qazіrgі bіzdіñ kïnolardı körgende qwana almaysıñ. Öytkenі, deñgey tüsіp kettі. Elіktew köp. Öz oyımız joq. Jurttı küldіrgіmіz keledі. Külkіnіñ özі de tükke turmaytın bolıp şığadı. Oysız. Külkіnіñ özіnіñ ar jağında oy bolwı kerek. Al qazіrgі kïnolardağı külkі – «axa-xa, ïxa-xa». Bul dünïeler, yağnï soñğı jıldarı kïno dep tüsіrіlіp, kïno retіnde körsetіlіp jürgen dünïeler – kïno emes. Bayan Esentaeva, Nurtas Adambaylardıñ tüsіrіp jürgenderі kïno dewge kelmeydі. Meylі ğoy, tüsіre bersіn. Bіraq, basın aşıp alw kerek, olardіkі eşqanday da kïno emes. Basqa närse. Janrın özgertw kerek şığar, bälkіm. Bulardıñ eñ bastı oyı – aqşa jïnaw. Al nağız öner adamı aqşa üşіn jazbaydı. Muxtar Äwezov Abaydı aqşa üşіn jazğan joq. Şäken Aymanov, Sultan Qojıqovtar aqşanıñ qunın bіletіn, bіraq aqşa üşіn jazbaytın. Al qazіrgіler o bastan-aq aqşanı bіrіnşі orınğa qoyadı. Qazіrgі kïnolardıñ kïno degennen görі bïznes jobağa keletіnі sondıqtan bolsa kerek. Kïnonıñ atı da özgerdі qazіr. Kïno tüsіrwge bel bwdıñ ba, bükіl jan-dünïeñmen soğan berіlesіñ, ülken dayındıqpen kіrіsesіñ. Basında qorqasıñ. Ilğï sol. Al kïno bіtkennen keyіn awırasıñ. Özіm är kïnodan keyіn 3-4 ayday awıramın.

«Şaldan» keyіn qattı «awırdım»

–Twra mağınasında ma, awıspalı mağınada ma?

– Keyde twra mağınasında. «Kelіndі» tüsіrgennen keyіn jartı jıl awırıp jattım. Tawda jürіp, swıq tïgіzіp aldım. «Şaldan» keyіn de «awırdım». Eşteñe jaza almaysıñ, ärі-berі sendelіp jüresіñ de qoyasıñ. Bos keñіstіktі sezіnesіñ. Bіrdeñeden ayırılıp qalğanday bolasıñ. Materïaldan özіñdі äzer ajıratasıñ. Jіbergіñ kelmeydі. Kïno da bіr perzentіñ.

– Osı aralıqta jürіp «Jattı» tüsіrdіñіz. Bіr qarağanda qarapayım, bіraq aytarı köp fïlm retіnde bağalandı. «Kenje» arqılı vïrtwal ömіr süretіnderdіñ betіn berі qaratqım keldі degendey pіkіr aytqansız. «Jat» arqılı ne aytpaq boldıñız? Oyıñızdı jetkіzіp ayta aldıñız ba?

– Qazіrgі kezde kïnoğa adam köp barmaydı. Sonıñ іşіnde menіñ kïnolarıma. Qazіrgі körermen «Transformerge» baradı. Nemese «Kelïnka Sabïnağa» baradı. Onı eskermeseñ bolmaydı. Qazіrgі narıq zamanı – menіñ jawım. Nemese osı zamanğa men jawmın ba, bіlmeymіn. Aramızda konflïkt bar. «Jat» – menіñ dïplomdıq jumısım. Şïrek ğasır boyı osı scenarïydі saqtap jürdіm. Waqıtı 25 jıldan keyіn keldі. Jalpı, eşqaşan bügіngі künnіñ özektі mäselesіn kïnoğa arqaw etkіm kelmeydі. Eger jazsam, ulttıñ tarïxına süyene otırıp, bükіl adamzattıq problemanı kötergіm keledі. «Jat» – adamnıñ jalğızdığı. Adam men qoğam, adam men Qudaydıñ qarım-qatınası. Adam jalğızdıqtı kötere ala ma, osı dünïege sıyısa ma, sonı kötergіm keldі. Ömіrde bolğan oqïğa, awılımızda Jumaqan degen kіsі bolğan. Eldіñ malın bağadı. Ayına bіr ret tawdan tüsedі de, awla-awlanı aralap, aqşa jïnaydı. Ülkender bіzdі bala künіmіzde Jumaqanmen qorqıtatın. «Tіlіmdі almasañ, Jumaqanğa berіp jіberem» degendі köp estïtіnbіz. Jumaqan tawdan tüsіp kele jatqanda bala bіtken jan-jaqqa qaşıp tığılatınbız. Al ol özіmen-özі jürgen kіsі. Ülken malaqayı bar, ton kïіp jüredі. Eşqaşan dawısın estіgen emespіn. Aqşasın jïnap, dükenge barıp kerek-jarağın aladı da, qaytadan tawğa tartıp ketedі. Keyde men artınan añdıp jüretіnmіn. Bіr qupïya kіsі edі. Keyіn öskende bіldіm, bul kіsі soğısqa qatıspay, tawğa qaşıp ketken eken. Özі barımtaşı. Maldı aydap ketedі de qırğızğa satadı. Qırğızdıñ malın aydap äketіp, mına jaqqa sawdalaydı. Çekïster taw-tastı aralap, taba almağan eken. Bala kezіmnen esіmde qalğan körіnіs. Scenarïydі sol oqïğağa süyene otırıp jazdım. Aşarşılıq kezі, bärі kommwnïst bolıp, kolxozdasıp jatqanda ol kіsі tawğa qaşıp ketedі. Sol tawda qaladı. Qoğam men jeke adamnıñ teketіresі. Aqırında bärіbіr qoğam jeñіp ketedі. Bіzde de solay.

Men eşqaşan eşqanday şığarmaşılıq odaqqa müşe bolğan emespіn. Ujımdıq xattarğa qol qoymaymın. Eger bіrdeñe jazw kerek bolsa, öz atımnan jazamın. Soğan qarap bіrewler menі oppozïcïoner dep oylaydı. Anda-sanda sayasï jağdayğa ün qatıp, qoğamdağı özektі mäseleler twralı maqala jazatınım bar. Televïdenïede pіkіr aytıp qalasıñ. Şw boladı. Sonı basqaşa tüsіnetіnder boladı. Bіraq, onıñ barlığı menіñ jeke tüsіnіgіm, ömіrge degen közqarasım. Men «Nur Otanğa» da qosılmaymın, oppozïcïyağa da qosılmaymın. Özіmmen-özіm, kіsіkïіk bolıp jüre beremіn. Aytpaqşı, menі elge qarağanda, şetelde köbіrek tanïdı. Äsіrese, «Kelіn» 12 gran-prï alıp, «Oskardıñ» ondığına іlіkkende tanï tüstі. Şetelde köp jazıldı. Maqtap jazdı. Öz qazağım tüsіnbedі. Aytpağandarı joq. Mіne, är adam özіnşe jalğız. «Jat» ta sonday ïdeyadan twdı.

– Soğısqa barmadı. Qaşıp kettі. Ustatpadı. Bіraq, onısı batırlıq emes qoy?

– Ärïne, batırlıq emes.

– Bіraq, sol kïnoda batırlıq sïyaqtı körіnbey me? Buğawğa bası sıymağan degendey közqaras qalıptaspay ma?

– Bul jerde ekі närse bar. Köpşіlіktіñ közіmen qarağanda, ärïne, ol satqın. «Bіzdіñ baylarımızdı soğısqa attandırıp, özіñ buğıp qaldım de!» dep onı bіr keyіpker aytadı da ğoy. Bіraq, menіñşe, ol – batır. Köpke qarsı şığıp, bïlіkke bağınbay, özіndіk jeke pіkіrіn ustanwı nağız batırlıq emes pe?! Özіn-özі qoğamğa qarsı qoyıp otır ğoy. Eger qarsı kelmese, attan tüsіp qalsa, ol özіnіñ bolmısınan ayırılar edі. Attan tüskelі qazaq qazaqtıqtı joğalta bastadı. Bolmısınan ajıradı. Al mınaw attan tüspey jürgen kіsі. Sondıqtan da onı jaqtadım. Jalpı, bala kezіmnen qaşanda älsіzderge jaqpın. Öytkenі, köpşіlіktіñ іsі ärdayım oñ bola bermeydі.

– Al Іlïyastıñ erkіndіgі onıñ qalıptı turmıs saltı ma, älde armanı ma? Іlïyastı qazaq dep alsaq, onıñ erkіndіgі bar närse me, älde arman ba?

– Arman şığar. Erkіndіk, bostandıq – xalıqtıñ armanı. Іlïyas anda-sanda elge tüsіp, xalıqqa kömektesedі ğoy. Ol da adam. Bіraq, osınday joldı tañdap alw arqılı ol bärіnen ayırılğan. Maxabbatınan, dostığınan ayırılğan. Özіnіñ şındığımen ğana qalğan. Aytayın degenіm, aqïqattıñ jolın qwğan adam ünemі jalğız. Abay da solay emes pe?!. Іlïyastıñ oqïğası tutastay menіñ oyımmen sabaqtasıp jatır. Oñbaymız ğoy…

Şaldarımız adasıp jürse, jastarğa ne jorıq?!

– «Jattı» da, «Şaldı» da köpşіlіk jaqsı qabıldadı. Degenmen, basqa fïlmderge uqsatwşılar da boldı. Mısalı, Ayağan Şäjіmbaydıñ «Qasqır adam» fïlmіnіñ scenarïyіne keledі degen pіkіr boldı. Ne deysіz?

– Onday pіkіrdі oqığan joqpın, bіlmeymіn.

– «Şal» prokatta öte tabıstı boldı. 53 mïllïon teñge taptı.

– Bіlmeymіn, ol «Qazaqfïlmnіñ» tabısı ğoy.

– Jıl fïlmі atandı. Erbolat Toğızaqov üzdіk ärtіs atandı. Basqa qay fïlm sіzge osınday tabıs äkeldі?

– «Şaldıñ» oqïğası öte qarapayım. Köpşіlіkke öte tüsіnіktі boldı. Soğan qaramastan, keyіn recenzïyalardı oqığanda tañğalğanımdı jasırmaymın. Ärkіm özіnіñ körgіsі kelgenіn körgen. «Şaldıñ» oyın tüsіnw sonşalıq qïın emes. Bіzde şaldar köp te, aqsaqal az. Aqsaqaldıñ soñı – Belger. Aqsaqal degen ülken uğım. Jäy ğana qarïya emes. Aqsaqaldıq ïnstïtwttan ayırılıp qaldıq. Aqsaqal dep otırğan adamımız özіnіñ jerіnde, bes sawsağınday bіletіn jerde tumanğa kіrіp, adasıp jür. Eger şaldarımız öz elіnde adasıp jürse, jastarğa ne jorıq? Anda-sanda kelіp mazarğa kіredі. Arwaq qoldaydı. Jol körsetedі. Adasa-adasa äwlïeağaşqa keledі. Bärі jabılıp, şalğa kömektesedі. Al qasqır – ata tegіmіzdіñ belgіsі. Ol şaldıñ jawı emes, rwxı. Bіr körіnіste şal qasqır boladı da, qasqır adam bolıp ketedі. Jalpı, oyı köp edі. Onı eşkіm bayqamadı.

– Erbolat Toğızaqov sіzdіñ fïlmіñіzden keyіn şın mänіnde juldız boldı. Köbіne tasada jüretіn, şowlarğa şıqpaytın Erjan Nurımbetov pen Qwandıq Qıstıqbaevtıñ keremettey mümkіndіgіn körsettіñіz. Bulardıñ ekewіnіñ de käsіbï deñgeyі öte joğarı. Bіraq, olar Berіk Aytjanov emes, Azamat Satıbaldı emes. Olardı köşede körgen waqıtta tanımaysız. Jalpı, akter tañdaw kezіnde qanday prïncïpke süyenesіz?

– Eger sen özіñdі käsіbï akter retіnde sıylasañ, onda eşqaşan toyda asaba bolmaysıñ. Akademïyalıq teatrda akter bolıp qızmet etesіñ be, onda eşqanday jeñіltek serïalğa tüspeysіñ. Menіñ talabım osınday. Erjanğa da, Qwandıqqa da osını ılğï aytamın. Al Toğızaqovtıñ jağdayı säl basqaşa. Ol kіsі alğaşqı kïnoğa tüskende 66 jasta edі. Ülken kіsі bolğannan keyіn basqaşa qaraysıñ. Sonıñ özіnde de, aytatın jerde aytamın. Bіr künі köşede kele jatsam, Toğızaqov qolına mïkrovolnovka ustap, jarnamada tur. Qattı aşwlandım. «Sen bükіl xalıqtıñ «Şalı» emessіñ be, endeşe mundayğa tüswge xaqıñ joq!» dep özіne ayttım da. «Serïaldarğa, rolïkterge tüswden bas tartwıñ kerek. Ol senіñ deñgeyіñ emes» dep ayttım. Bul ustazdarımnıñ mağan qoyğan talabı. Men de sonı talap etemіn. Eger Toğızaqov ülken bіr fïlmderge tüsіp jatsa, oğan qarsı emespіn. Al tapsırıstı, nawqanşıl dünïelerge tüswіne qarsımın. Qwandıq pen Erjan ondaydı jaqsı bіledі. Tüsіnedі. Olar käsіbï akterlar. Al Toğızaqov akter emes. Ol – fwnkcïya.

Asanälіge arnalıp jazılğan edі…

– Belgіlі teatr sınşısı, marqum Äşіrbek Sığay ağamız suxbattarında, maqalalarında Erjan Nurımbetov pen Qwandıq Qıstıqbaevtı ünemі maqtap, joğarı bağalap jüretіn edі. Saxnağa adal jіgіtter dep awzınan tastamaytın. Sіz akter tañdağanda kіmmen keñesesіz? Kіmderdіñ pіkіrіne qulaq türesіz?

– Akter tañdağanda Janna Qwanışeva jaqsı kömektesedі. Jaqın dosım. Qazaqtıñ belgіlі aktrïsası. «Qazaqfïlmde» akterlar bölіmіnіñ meñgerwşіsі. Akterlardıñ bärіn bіledі. Eñ basında kastïngtі Janna jürgіzedі. 100 adamnan 5 adam qalğanda men tañdaymın.

– Yağnï, sіzdіñ fïlmderіñіzden eşqaşan tanımal şowmenderdі körmeymіz ğoy?

– Joq, körmeysіzder. Jannağa da ünemі osını aytamın. Jüz jerden mıqtı akter bolsa da, serïaldarda jıltıñdap jürgenderdі tüsіrmeymіn.

– Sіzdіñ fïlmderіñіzge tüswge özі suranğan akterlar boldı ma?

– Ondaylar köp. Bіraq, akterdі men de tañdamaymın, materïal tañdaydı. Mäselen, Erbolat Toğızaqovtı alayıq. Negіzі, scenarïydі o basta Asanälі Äşіmovke arnap jaza bastağanmın. «Kto vı, gospodïn Ka?» degen scenarïydі de arnayı Asekeñe jazğanmın. «Atamannıñ aqırı» degen äygіlі fïlmnіñ jalğası retіnde jazılıp edі. Fïlm şıqqannan keyіn körіp, köñіlіm qaldı. Oyım mülde basqa bolatın. Sol fïlm şıqpay qalğannan keyіn Asekeñe arnap tağı bіr scenarïy jazatın bolıp kelіskenbіz. «Şaldı» ol kіsіmen aqıldasıp otırıp bastağanmın. Bara-bara qarasam, keyіpker Asekeñnen alıstap bara jatır. Onşa uqsamaydı. Asanälі ağamız qazіr glamwrnıy şal ğoy. Menіñ «şalım» basqa. Kïnonı tüsіrwge üş ayday waqıt qaldı. Basqa şaldardı qarap jürdіk. Asekeñe ayta almay jürmіn. Nurjuman Iqtımbaevtı qaradıq. Oblıstıq teatrlardan da іzdestіrіp jattıq. Bіr künі «Qazaqfïlmge» kele jatsam, Toğızaqov aldımnan şıqtı. Sıpırtqı-kürek salğan arbasın süyrep kele jatır eken. Amandastıq. Täşkіsіn süyrep, ötіp kettі. Artınan qarasam, jas bala sïyaqtı. Boyı da alasa ğoy özіnіñ. «Qasımıç!» dep edіm, jalt qaradı. Keremet fokws boldı. Betі äjіm-äjіm, jalt qaradı. Toqtatıp alıp, qasına bardım. «Kіtap oqïsıñ ba?» deymіn. «Oqïmın» deydі. «Xemïngwey degen jazwşını estwіñ bar ma?» deymіn. Temekіsіn burqıratıp: «Voobşe-to on moy lyubïmıy pïsatel», – deydі. «Şal men teñіzdі» de oqığan eken. Mіne, endeşe! Bul kezdeysoqtıq emes dep oyladım da, scenarïydі oqwğa berdіm. 1-2 künnen keyіn kezdestіk. Oqıptı. Qalay ekenіn surasam, «jaqsı» dep arı qaray ketіp bara jatır. Toqtatıp aldım. Söylestіk. Özі kïnoşnïk. Täjіrïbesі mol. Dalada jürgen adamdar kïnoğa tüskіsі keledі ğoy. Al mına kіsі kïnonıñ tabïğatın bіledі, tüskіsі kelmeydі. At-tonın ala qaştı. Äreñ köndіrdіk. Kïnoproba şıqqannan keyіn qarasam, іzdegenіm osı şal. Twra scenarïydegі şal. Endі Asekeñe barıp aytw kerek boldı. Sümіreyіp bardım. «Aseke, renjіmeñіz. Bul sіz emes, basqa şal», – dep tüsіndіrіp ayttım. Asekeñ aşwlandı. Bul jerde köñіljıqpastıqqa salıp, Asekeñdі tüsіrsek, fïlm şıqpas edі. Sonı tüsіndіrіp aytwğa tіlіm jetpedі. Bіraq, fïlm şıqqannan keyіn Asanälі ağamız moyındadı, rïzaşılığın bіldіrdі. «Şalğa» «Qulagerdі» özі berdі.

– Nege ïntellektwaldıq kïno şığarw azayıp baradı? Mısalı, «Amanatqa» eşkіm barmadı dep aytwğa boladı. Ädette burındarı kіtap oqïtın adamdar kïnoğa baradı delіnetіn. Qazіr kïnoğa kіmder baradı?

– Kïnonıñ tabïğatı özgerdі. Kïno özgergennen keyіn körermen de özgerdі. Qazіr kïnoğa baratındardıñ jası 14-24 jas aralığında. Eñ negіzgі körermen osı. Tïneydjerler baradı. 12 jıl şetelde turdım ğoy. Damığan elderde tek Fellïnïnіñ, basqa da ataqtı rejïsserlardıñ ğana kïnosın körsetetіn arnayı kïnoteatrlar bar. Al köpşіlіk «Transformerge» baradı, «Avatarğa» baradı. Olarğa ne kerek? Bіr jarım sağat mïın öşіrіp tastawı kerek. Keybіr rejïsserlarımız burın 1 mïnwttıq jarnama tüsіrіp jürse, qazіr bіr jarım sağattıq jarnama tüsіretіn boldı. Ondayğa men barmaymın. Qazіrgі kïnonı köre almaymın. Özіmnіñ 150 kïnodan turatın tіzіmіm bar. Solardı aynalıp kelіp qarap otıramın. Onıñ іşіnde şeteldіñ mıqtı dünïelerіmen qatar, özіmіzdіñ Şäken ağamızdıñ fïlmderі de bar, «Kökserek» bar. Sol arqılı özіmnіñ іşkі tazalığımdı saqtağım keledі. Al qoqım-soqımğa bіr kіrseñ, odan qaytıp şığa almaysıñ. Bılğanıp qalasıñ. Közqarasıñ bılğanadı. Qazіrgі zamannıñ kіtaptarın oqımaymın, qazіrgі zamannıñ kïnosına barmaymın. Klassïkanı oqïmın. Eskі spektaklderdі köremіn. Qazіrgі zamannıñ estetïkasın müldem qabılday almaymın.

– Balalarıñızben otırıp kïno körmeysіz be?

– Joq, körmeymіn.

– Al balalarıñızğa qanday kіtap oqıp, qanday kïno körw jönіnde öz pіkіrіñіzdі tañatın kezіñіz bola ma?

– Aytpaymın. Bіr-ekі ret qana bolmaytın şowlardı körіp otırğandarında teledïdardı öşіrіp tastadım. Bar qarsılığım sol boldı. Özderі keñes suramasa, özіm eşteñe aytpaymın. Tіptі, balalarım menіñ nemen aynalısatınımdı da onşa tüsіne bermeydі ğoy deymіn. Ötkende köşede bіrewler menіmen swretke tüsse, kіşі qızım «onï çego ot tebya xotyat?» dep jatır. Öz pіkіrіmdі tañbaymın. Ïnternette köp otırmawdı ğana ötіnemіn. Köbіrek bіrge qıdırwğa tırısamın. Awıl jaqqa aparamın. Bіr bіlerіm, qazіrgі zamannıñ balası müldem basqa.

– Däl qazіrgі jağdayda Bіlіm mïnïstrі bolsañız, ne іster edіñіz? Mädenïet mïnïstrі bolsañız şe?

– Asılıp öletіn edіm… Bіzde mädenïet bar ma? Bіlіm berw deysіz, bіlіmnіñ özі joq qoy bіzde! Bіlіm berw salası turalap tur. Bіlіmdі jastar bar, bіraq jalpı köpşіlіktіñ deñgeyі öte tömen. Qazіrgіler kez kelgen närsenі Gwgldan іzdeydі. Bul qorqınıştı urpaq.

– Aldağı josparıñız… Ne tüsіresіz?

– Bіrneşe dayın scenarïy bar. Bіraq, aqşa joq. Qazіr bіzge mïnïstrlіk aqşa bermeydі. Olardıñ josparı basqa. Sol, qaldırıp ketken jerlerіnde otırmız… Bolaşaqta kïno tüsіremіn be, tüsіrmeymіn be, bіlmeymіn. Bärі qïrap jatsa, nemenege jetіsіp kïno tüsіremіz? Qazіr «Ostorojno, korova!» degen sïyaqtı närselerdі tüsіrw kerek. Men ondaydı tüsіre almaymın. Ondayğa «qabіletіm jetpeydі»…

Äñgіmelesken Juldız Äbdіlda

Derekközі: kitap.kz
nravïtsya:    750
Tegï: Kïno jäne TV,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï