20 Ïyul
18:50
Astana: 32 °C
Almatı: 31 °C
USD/KZT: 345.55
EUR/KZT: 401.01
RUB/KZT: 5.45
CNY/KZT: 50.98
Älem jañalıqtarı
21 mawsım 10:03
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Esekqırğan juldızı twralı ne bіlesіz?


Qazaq esepşіlerі aspan älemіndegі ülken jarıq juldızdardı baqılaw barısında key tünderі tün twa sala, key tünderі tün ortası awğanda, key tünderі şolpan twardan burın kіşіlew kümіs reñdі tabaqtay bolıp jarqırap ünemі twıp turatın ğajayıp juldızdı bayqağan eken. bul bіr qarağan közge beyne tañşolpan nemese jay şolpan juldızına usqap ketedі. Ünemі juldızdı baqılap, közіn juldızğa swarıp jürmegen adam bolsa, bul juldızdı körgen jerden tañşolpan juldızı dep ayıra almay qaları sözsіz.

Qazaq esepşіlerі bul juldızdı uzaq waqıt qayta-qayta baqılaw arqılı onı «esekqırğan» juldız dep atağn eken. bul juldızdıñ esekqırğan juldızı atanwınıñ da özіndіk tamaşa añızı bar.

Bağzı zamandarda bügіngіdey qatınas quralı damımağan kezde sawdagerler köp esekke jükterіn artıp alıp, qıstıñ swıq künderіnіñ bіrіnde ülken şahardı betke alıp jolğa şığadı. Keşke qaray joldağı qonalqığa kelіp, qonaqtanadı. Esektegі jükterіn tüsіrіp, tınığadı, dem aladı. Kerwen bası sol awıldağı küzetşіge özіn şolpan juldızı twa salıp oyatıp jіberіn ötіnedі. Özі sawdagerlermen bіrge tastay qatıp uyıqtap qaladı. Tün ortasında aspan älemіnen jarqırap twğan juldızdı körgen älgі küzetşі sawdagerler jatqan üyge kelіp, «Şolpan twdı, şolpan twdı, turıñızdar!» dep sawdager basın da, basqa sawdagerlerdі de tügel oyatadı. Sawdagerler tañ atwğa jaqın qalğan eken dep asığıs-üsіgіs esekterіne jüktі artadı da, uyaqılı-oyaw jolğa şığıp ketedі. Älі tañ atpaydı, jolda ayaq astınan awa rayı buzıladı, kün qattı swıtadı, qarlı boran soğadı. Olar joldvan adasadı, tünde jöndі jem-şöp jemegen, alıs jolda ılğï awır jük kötergen esekter terlep kele jatadı da, qattı swıqqa ışıdamay qırılıp qaladı. Bul kezde tañ atwğa taqap qalğan kez edі. Şığıs jaqtan şaqşïıp şolpan juldızı twadı. Sonda sawdagerlerdіñ bіrewі «şolpan juldızı twdı» dep ayqay saladı. Sawdagerlerdіñ arasınan tağı bіrewі bağanağı küzetşіnіñ aytqan şolpan juldızı  juldız emes pe degende onı estіp turğan sawdagerdіñ basşısı şamırqanıp, ol şolpan emes, ol esekqırğan dep baqırıptı. Sodan bastap bul juldızdıñ atı el іşіne «esekqırğan» juldızı dep tarap ketken eken desedі.

Qazaq esepşіlerі esekqırğan juldızınıñ qasında tört serіgі bar dep esepteydі. Ol tört serіgіnіñ özіnen alıstaw turatın tağı segіz serіgі bar. Ol segіz juldız dep ataladı. Sol segіz juldızğa tört juldıdı qosıp, on ekі serіgі bar esekqırğan juldızı bar dep uyğaradı. Bul on ekі juldız on ekі ayğa jäne on ekі jılğa bağımdı boladı dep tujırım jasaydı. Esekqırğan juldızınıñ on ekі serіk juldızı bіr jıldağı on ekі ayğa wäkіldіk etse, on ekі jılğa kwälіk beredі. Oğan esekqırğan juldızın qossa, on üş jıl bіr müşel waqıtqa toladı dep eseptegen.

Qazaq esepşіlerі esekqırğan juldızın jer şarına eñ jaqın tuartın juldızdar tobına sanaydı. Jer şarınıñ jaqın serіgі dep bіledі. Onıñ aynalasın qorşap jürgen on ekі serіgіn nökerlerі dep uyğaradı. Ol on ekі juldızdıñ da är kezge qaray är türlі aynalımdarmen körіnedі. Esekqırğan juldızınıñ on ekі sergі key tünderі esekqırğan juldızınıñ ekі jağına ekі-ekіden qaz-qatar bölіnіp, bіr tüzw sızıqtıñ boyınan körіnedі. Munday körіngen kezde bul aydağı awa rayı jaqsı boladı, qawіp-qater joq. «Jolawşığa jol tüsіp tur», «aspan şırağı bіr sızıq boyında şıraday janıp tur» dep qwanadı. Alısqa jol alatın jolawşılardıñ toqımın qağadı, qorjındarın toltırıp saparğa attandırıp jіberedі. Juldız qabağı külіp tur, jolıñ tüsіp tur, alañsız jüre ber dep tіlek bіldіredі.

Al keybіr aylarda esekqırğan juldızınıñ serіkterі onıñ ar jaq tasasında jasırınıp, köleñkesіne tığılıp körіnedі. Bul kezde onıñ on ekі joldası, serіgі, nökerі «tutıtwlğa» tap boladı. Öşkіn tartıp ölegіzedі. Säwlesі bäseñdeydі, ädemі ajarınan ayrıladı. Bul kezde aspandı bwalıtr tartadı, awa rayı buzıladı. Qazaq esepşіlerі munday küydі körgende aspan juldızdarı «naqıs küyge öttі», jer betіnşdegі tіrşіlіk dünïesіne kedergі bar dep uyğaradı. Jolawşı jüretіn, alıs sapar alatın adamdardıñ jolın tosadı, öte-möte jaqın jer bolmasa, alısqa saparğa şığarmaydı. Sebebі awa rayı qattı buzılğanda jolda qawіp-qaterge uşıraydı, jol beynetіn tartıp qana qoymay ömіrіne qawіp tönedі dep qaraydı.

Key aylarda esekqırğan juldızınıñ serіkterі qarayıp, esekqırğan juldızınıñ betіn basıp ötedі. Munday kezde aspan bwaldır tartıp, äldeöqanday tuman äletіnde turadı. Esekqırğan juldızı jerden qarağan adamğa bult arasınan ala sağım bolıp äzer közge tüsedі. Osı kezde esekqırğan juldızınıñ jarığımen onıñ serіk juldızdarınıñ jarığı bіr-bіrіne bettesedі.bіrіne bіrі nurın tüsіrіsіp şağılısadı.  Munı qazaq juldızdıñ jartılay tutılwı, toğıswı, qarsılaswı dep bіledі.

Qazaq aspandağı munday özgerіsterdіñ saldarınan jerdegі awa rayı özgeredі, bіr jumağa deyіn qıstı künі alıs saparğa barmaydı. Maldardı qorada ustap, alıs örіsterge aydamaydı. Äldeqöaynday rtutqïıl jäne belgіsіz apat bolwı mümkіn dep joramal jasaydı.

Qazaq esepşіlerі esekqırğan juldızınıñ özіne jaqın turatın tört serіgі bar. Bul törtewі onıñ bas wäzіrі, tört wäzіrі tört qubılağa wäkіldіk etedі dep qaraydı. Jıdıñ tört mawsımına qatıstı dep te bіledі. Esekqırğan juldızı tört wäzіr juldızına urımtal jerden qarsı jürw bağıtı boladı. Sonday kezde törtewі de jarığın älsіretіp toqıraydı. Bul patşa juldızdıñ wäzіr juldızına qarama-qarsı kelwі nemes kerі aynaplwı dep esepteydі. Munday özgerіs tört jüz kün ökende bіr ret qaytalanıp otıradı dep uyğaradı. Munday kezde de kölіkke mіnіp alıs saparğa sayaxatqa, añ awlawğa şıqpaydı. Bul bіr jumağa sozıladı. Osınday naxıs kün ötkennen keyіn aspan älemіndegі juldız ornına kelgende jerdegі jağday da jaqsaradı dep qaraydı.

Qazaq esepşіlerіnіñ esekqırğan juldızı dep atap jürgenіn qazіrgі ğılımda «yupïter» dep atap jür. Qazaq esekqırğan juldızı kün jüyesіndegі eñ іrі alıp juldız dep bіledі. Tört jüz künde bіr ret özіnіñ serіgіne qarsı kerі aynalıp jüredі. Sol arqılı özіnіñ tört serіgіn bağıdırıp, ornınan qoyadı dep bіledі.

 Derekközі: "Aspan älemі" toptamasınan 
nravïtsya:    130
Tegï: Qoğam, Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Çïtayte takje:

Kommentarïï