20 Avgwst
02:40
Astana: 11 °C
Almatı: 14 °C
USD/KZT: 332.80
EUR/KZT: 390.57
RUB/KZT: 5.60
CNY/KZT: 49.88
Kerbez
5 mawsım 14:45
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Qazaqstan ajırasw körsetkіşі boyınşa älem elderіnіñ alğaşqı ondığında
Ulıbrïtanïyalıq The Economist jwrnalınıñ dästürlі “Älem statïstïkası – 2015″ jïnağında Qırğızstan ajırasw körsetkіşі boyınşa älem elderі arasında 48-orında tur. Al Qazaqstan bolsa, alğaşqı ondıqqa kіrgen.



 Ajırasqandardıñ tağdırı

“Bіşkektegі qırğız ulttıq wnïversïtetіnde oqıdım. Qordayğa kelіp-ketіp jürgende onı [küyewіn aytadı] köretіnmіn. Taksï aydawşı edі ol kezde. Bіrge qıdırıp, söylesken emespіz. Bіr künі Bіşkekten qaytar kezde sonıñ kölіgіne otırdım. Qordayğa kelgennen keyіn, jolşıbay üyіne qujat tastay salmaqqa burıldı. Qarsı bolmadım. Söytsem üyіne bastap kelgen eken, alıp qaldı. Osılay turmısqa şığam dep oylağan emespіn. Ol kezde jas, jasıq edіm, ketіp qalwğa ata-anamnan uyalğam”,– deydі Ayman.
Kelіnşektіñ aytwınşa, tört bölmelі jer üyde qayın atası men enesі, özіnіñ otbası jäne qayın sіñіlіsі üş balasımen turğan. 13 jılğı otbasılıq ömіrde küyewі awılda jumıstıñ joqtığınan köbіnese sırtta jürgen.
“Astana, Almatıda qurılısta іstedі. Üyge üş-tört ayda bіr keletіn. Bala-şağamen erіp jürgenge, päter jaldağanğa tabısı jetpedі. Anda-sanda bіr körgennen keyіn aramız tez swıp kettі. Däm-tuzımız jaraspağan soñ, bіrge ömіr sürmegen soñ ajırastıq”,– deydі Ayman.
Tört balalı äyel ajıraswınıñ sebebіn jas kezіnde turmıs qurwğa іştey dayın bolmağanınan köredі. Ol «ajıraswdıñ bastı sebebі – jastardıñ ülken ömіrge dayındıqsız üylenwі» dep oylaydı.
Al Astana qalasınıñ 42 jastağı turğını Jalğas (atı-jönі ötіnіşіmen özgertіldі-red) qazіr boydaq. Bіr üydіñ jalğız ulı buğan deyіn ekі ret ajırasqan. Aytwınşa, ekіnşі äyelі äwe kompanïyasında jumıs іsteptі. Tabısı köp bolğandıqtan, qızmetke qızıqqan.
“Qalada twıp öskendіkten, «mіnezі aşıq qala qızdarı adal äyel bolmaydı» dep oylap, awıl qızına üylengem. Päterіm, kölіgіm, jumısım boldı. Alayda äyelіmmen sözіm jaraspadı. Közqarasımız bölek bolıp şıqtı. Sodan köp sozbay, bölіnіp kettіk. Al ekіnşіsіmen köñіlіm jarasqanımen, ol qızmetіn joğarı qoydı. Mağan qoyatın talabı küşeydі. Men onı, ol menі özgerte almay, urıs şıqtı. Sodan ajırastıq”, – deydі Jalğas.
Jalğas ta, Ayman da ajırasqalı ömіrlerі bіr іzge tüskenіn, ayğay-şw, renіş, ökpeden qutılğandarın aytadı.



Mamannıñ pіkіrі
Älewmettanwşı, Ewrazïya ulttıq wnïversïtetіnіñ oqıtwşısı Aygül Zabïrova eldegі ajıraswdıñ köbeyuіnde zañdılıq bar deydі. Onıñ aytwınşa, 1990 jılmen 2010 jıldağı derekterge qarağanda, qala xalqı köbeyіp, awıl turğını azayğan. Sonıñ äserіnen äyel men erkektіñ statwsı da özgergen. Etі tіrі, oqığan qazaq qızdarına qalada köp mümkіndіk aşılğan. Burınğıday awılda qalıp, ata-anağa, ağayın-twısqa, qarjığa täweldіlіk joyılğan.
“Äyel üşіn qalada jumıs, mümkіndіk köp. Äyeldіñ özіne degen senіmі arttı. Burın sovet kezіnde adamdı üylengen-üylenbegenі, ajırasqanına qarap bağalaytın. Qazіr bul pіkіr özgerdі. Sözderі jaraspağan juptarda burın «bala üşіn şıdaw kerek» degen tüsіnіk bolsa, qazіr «balanı aldamaw, olar üşіn ötіrіk baqıttı bolwdıñ qajetі joq, şınayı ömіr sürw kerek» degen pіkіr qalıptastı,– deydі Aygül Zabïrova.
Al Ulıbrïtanïyanıñ bedeldі basılımı The Economist jarïyalağan soñğı “Älem statïstïkasında” Qazaqstan ajıraswdan 10-orında tur. Mundağı derek boyınşa, mıñ adamğa şaqqanda Qazaqstandağı ajırsw körsetkіşі – 2,7. Bіraq Qazaqstan üylenw jağınan da aldıñğı ondıqtıñ іşіnde, yağnï 9-orın. Mıñ adamğa şaqqanda üylenw körsetkіşі de soğurlım joğarı - 9,7.
Ajıraswdan bіrіnşі orında 5,3 körsetkіşіmen AQŞ ïelіgіndegі Gwam aralı tur. 4,7 körsetkіşіmen Resey – ekіnşі; 4,1 körsetkіşіmen Belarws üşіnşі orında. Qazaqstannıñ körşіsі Qırğızstan bul tіzіmde 48-orınnan körіnedі. Bul elde mıñ adamğa şaqqandağı ajırsw körsetkіşі – 1,7. Al Qıtaydіkі – 1,8.

Derekközі: www.azattyq.org
 
nravïtsya:    1218
Tegï: Arwlarğa keñes,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï