22 Avgwst
13:03
Astana: 25 °C
Almatı: 22 °C
USD/KZT: 332.58
EUR/KZT: 390.38
RUB/KZT: 5.63
CNY/KZT: 49.85
Mädenïet
14 nawrız 15:16
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Nurğïsa Tіlendïevtіñ Axmet Jubanovqa jazğan maydandıq xatı


Bul qundı derek – Ulı Otan soğısı ottı jıldarınıñ kwägerі – sarğayğan üşburıştı xat köşіrmesі QR MOM janındağı «Axmet jäne Ğazïza Jubanovtar murasın zerttew ortalığı» (memorïaldı mwzey) qorınan alındı. Mwzeylіk tіrkew nömіrі: JMPM KP 623/1.
Osınaw qasterlі xat Öner attı ulı aydınğa qos alıp özennіñ toğısıp, bіr arnada aqqanı іspettі. Xat ïelerі – qazaq mwzıkasın zerttewşі körnektі ğalım, äygіlі kompozïtor, dïrïjer. Qazaqstannıñ xalıq artïsі (1944), önertanw ğılımınıñ doktorı (1943), professor (1948), akademïk. Axmet Qwanulı Jubanov (1906-1968) pen qazaqtıñ äygіlі küyşі kompozïtorı, dïrïjer, däwlesker dombıraşısı, Qazaq KSR xalıq artïsі (1975 jıl), KSRO xalıq artïsі (1984 jıl), Xalıq qaharmanı (1998 jıl) Nurğïsa Atabayulı Tіlendïev (1-säwіr, 1925j. – 15-qazan, 1998 j.) esіmderі törtkül dünïenі tört burışına keñіnen mäşhür.

Sarğayğan üşburıştı maydannıñ xatında:

«13.10.1944 j.

Fronttan іnіñіz
Nurğïsadan Sälem!
Köke!

Aman-esen densawlıqtıñ arqasında qızmetіñіzdі іstep jürgen bolarsız. Sіzdіñ densawlığıñızdıñ jaqsı bolıp, sіzdіñ tärbïelep, oqıtqan uldarıñızdıñ, qızdarıñızdıñ altın sawsaqtarımen tartqan Dombırasınıñ, Qobızınıñ ünderіnіñ, Bulbulday sayrap märtebelі bolıp öswіne men de tіlektes.
Men gazetten oqığan edіm – Qwan ağay, Zaxara, Sabırlar Prïbaltïk frontında özderіnіñ koncertіn körsetіp qayttı dep edі, ülken wspexpen kelgen bolar.
Bіz degen kіsіnіñ qalın bіlmek bolsañız öte jaqsı. Jalğız-aq mamamnan xat almay jürmіn.
Sіzden eñ bolmasa jawap ta almadım» dep jazılğan.
Sosın ekі büktelgen osı üşbw sarğayğan xattıñ sol jaq іşkі üşburış betіne: «Osı xattı alısımen xat jazwıñızdı suraymın. Menen Şargaradskïyge köp-köp sälem! Qoş bolıñız! Tlendïev» dep jazılğan. Budan keyіn üşburış büktelіp, onıñ oñ jaqtağı qïığına maydan poştasınıñ qos mörі basılğan. Sol jaqtağı ekіnşі qïığında: «Kaz. SSR. G. Alma-Ata. wl. Pwşkïnskaya, № 45. Kazgosfïlarmonïya. Axmeta Jwbanovw. Polevaya poçta 49941 «j» Tlendïevw Nwrgïsa» degen jazw bar.
A.Jubanov – qazaq xalqınıñ qazіrgі zamanğı käsіbï mwzıkasınıñ negіzіn qalağan ağa bwın kompozïtorlardıñ bіrі. Ol xalıq küylerіn orkestrge layıqtap, notağa tüsіrdі jäne qazaq mwzıkasın kürdelі aspaptıq sïmfonïyalıq şığarmalarmen bayıttı. Olar «Täjіk bïі», «Qazaq bïlerі», «Tölegen Toqtarov», «Arïya», «Vokaldıq syuïtası», «Abay syuï­tası», tağı basqalar. A.Jubanovtıñ qazaq mwzıka tarïxına sіñіrgen eñbegі uşan-teñіz.




Nurğïsa Tіlendïev Mäskewdіñ P.Ï.Çaykovskïy atındağı konservatorïyas­ınıñ dïrïjerlіk fakwltetіn (professor N.P. Anosovıñ klası boyınşa) bіtіrdі. Qazaqtıñ Abay atındağı opera jäne balet teatrında (1953-1961), qazaqtıñ Qurmanğazı atındağı Memlekettіk Akademïyalıq xalıq aspaptar orkestrіnde (1961-1964) jäne tіkeley özіnіñ uyımdastırwımen dünïege kelgen «Otırar sazı» xalıq aspaptarı orkestrіnde (1981-1998) bas dïrïjer qızmetіn atqardı. Sonday aq 1968 jıldıñ «Qazaqfïlm» kïnostwdïyası mwzıka redakcïyasınıñ bas redaktorı bolıp іstedі. Qazaqstannıñ xalıq artïsі, Qazaqstan Respwblïkası Memlekettіk sıylığınıñ ïegerі, KSRO nıñ xalıq artïsі. Qazaqstan Respwb­lïkası Prezïdentіnіñ Jarlığımen N.Tіlendïevke 1998 jılı «Xalıq Qaharmanı» atağı berіldі.
Nurğïsa Tіlendïev qazaqtıñ mwzıkalıq mädenïetіne kompozïtor, dïrïjer, orındawşı retіnde öşpes іz qaldırğan swretker. Ol 500-den astam mwzıkalıq töl twındılardıñ avtorı. Osınaw mol muranıñ janrlıq ayası da qayran qaldıradı: än, küy, romans, wvertyura, poema, kontata, opera, balet. Süyіktі şığarmalarınan «Dostıq jolımen» (1958), «Menіñ Qazaqstanım» kontatasın (1959), Q.Qojamyarovpen bіrlesіp jazğan «Altın tawlar» operasın (1961), «Ata tolğawı» jäne orkestr üşіn jazılğan şığarmaların (1962), «Xalıq qwanışı» (1963), «Qayrat» (1964), «Jeñіs soldatı» (1975) sïyaqtı wvertyuraların atawğa boladı. Onıñ «Aqqw», «Añsaw», «Arman», «Ata tolğawı», «Älqïssa», «Qorqıt twralı añız», «Köş kerwenі», «Maxambet», «Farabï sazı» sïyaqtı küylerі men «Sarjaylaw», «Alataw», «Aqjayıq», «Aq qusım», «Öz elіm» sïyaqtı ondağan änderі xalıqtıq boyaw naqışınıñ qanıqtığımen, özіndіk qoltañbasınıñ ayqındığımen jurtşılıqtıñ süyіp tıñdaytın rwxanï qazınasına aynalğan.
Nurğïsa ağa Axmet Jubanovtı: «Önerdegі ustazım – Axmet Jubanov. Axañ xalıq üşіn twğan, xalıqtıñ perzentі edі ğoy» dep bağalağan.
…Ülken önerdіñ sara jolına qadam bastırtqan, tağdırdıñ jazwınday oraylı sätke Nurğïsa on tört jasında kezіktі. Kezіgwşіsі – qazaq mwzıkasına payğambarday şapağatı tïgen äygіlі Axmet Jubanov edі. Jetі qabat jer astınan jaña ğana bulqınıp şığıp, bwlığa ağıp, endі ğana jülge tarta bastağan käwsar bulaqtıñ tegewrіnіn jazbay tanïtın qart bağban sïyaqtı, bala Nurğïsanıñ boyındağı bula darındı dana Axmet te bіrden tanïdı. Tanïdı da, Nurğïsanı qolınan jetektep alıp kelіp, qazaq ult aspaptar orkestrіnіñ dombıraşılar tobına qosadı. Bul, jazmış degendі qoysayşı, orkestr quramındağı öñşeñ däwlesker dombıraşılardıñ іşіnen dombıraşılıqtıñ düldülі Qalï Jantіlewdіñ oñ jağınan Nurğïsağa orın tïedі. Qalïdıñ aldın körgen quymaqulaq Nurğïsa keşіkpey-aq, burın küydі qızığıp tartsa, endі küydі qunığıp tartatın boladı, burın küydі elіrіp tartsa, endі küydі elіgіp tartadı. Mіne, osınıñ bärі de Nurğïsa älemіne tapjılmas tuğır boldı, osınıñ bärі de Nurğïsa darınınıñ sarqılmas qaynar közі edі.
Öşpes ottı künderdіñ bul belgіsі Öner attı ulı aydınnıñ tübіndegі bіr іnjw marjanday körіndі bіzge…

Alpısbay ŞIMIRBAYULI,
jwrnalïst, 
Qazaqstan Respwblïkası Memlekettіk
ortalıq mwzeyіnіñ jetekşі redaktorı
nravïtsya:    1126
Tegï: Teatrlar, murajaylar, körmeler,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï