18 Noyabr
14:04
Astana: 0 °C
Almatı: 5 °C
USD/KZT: 332.21
EUR/KZT: 391.74
RUB/KZT: 5.57
CNY/KZT: 50.08
Älem jañalıqtarı
24 mamır 14:36
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Umıt bolğan ulttıq tağamdar
Beşbarmaq, qwırdaq, narın, tuşpara bul qazaq xalqınıñ ulttıq tağamdarınıñ bіr bölіgіn quraydı. Alayda ulttıq töltwmalığımen erekşelenetіn qazaqtıñ qazіrgі kezde bіzge beymälіm emes tağam türlerі jeterlіk.
Belgіlі tağam zerttewşі mamandar, etograf ğalımdar tarïx qonayına ketіp, umıt bola bastağan qazaq xalqınıñ ulttıq tağamdarın jañğırtıp onıñ mänі men mañızına  erekşe köñіl bölіp keledі.

Mäselen,  Erkebulan Makenov jäne onıñ serіktesterі osı mäsele bіraz zerttewler jürgіzdі. Sosın olar Qıtay men Mongolïyada meken etetіn qazaqtardıñ turmıs-tіrşіlіgіmen tanısıp, olarda bügіnge deyіn saqtalğan ulttıq tağam türlerіnіñ bar ekendіgіn paş ettі.

- Moñğolïya qazaqtarında jarma-qurt degen tağam bar. Munday qurt türіn Qazaqstanda turatın qazaqtar jasamaydı. Jay qurt pen jarma-qurttıñ arasındañı ayırmaşılıq, jarma qurt mayı köp sütten äzіrlenedі.
Qıtay qazaqtarınan talqan-şäy jäne qwırma şäy degen  tağam türlerі tabıldı. Talqan şäy -  sütke bïday untaqtarı qosılıp äzіrlenedі. Qwırılğan unğa şäydі qosıp dayındalğan swsın qwırma şäy dep ataladı.
Olar osı saparlarında tek qwırdaqtıñ 15 türіn tawıp qaytıptı. Bul qazaq xalqınıñ  as mäzіrіne äwelden bay ekendіlіgіn bіldіredі.

Bіz sіzderdіñ nazarlarıñızğa umıt bolıp ketken, alayda erekşe dämdі äzіrlenetіn qazaqtıñ ulttıq tağamdarınıñ bіr  parasın usınamız.

1. Bas-qarın



Bul sıylı qonaqtarğa arnalğan tağam türі jäne qazaqtıñ bastı tağamı besbarmaqqa balama bolıp esepteledі. Bas-qarındı qoydıñ etіnen jasaydı.  Qoydıñ etіn jäne aldın-ala qaynatılğan basın qoydıñ tazalanğan qarnına salıp pіsіredі. Qarınğa salınğan et bіrneşe sağatqa ottıñ şoğına qoyıladı. Qarın іşіndegі et pen bas  özіnіñ sölіne pіsіp şığadı. Oğan däm berwşі retіnde bolgar burışın jäne kartop qoswğa boladı. Bіr qarın et 6  adamğa arnalğan.

2. Ülperşek 



Ülperşek jılqınıñ jüregіnen dayındalatın tağam. Onı dayındardan burın bіr ay şamasında un arasında saqtap sürіleydі. Qazaq arasında ülperşekke baylanıstı añız bar. Ülperşektі uzatılıp ketken qızına ata-anası sıylıq retіnde bergen. Törkіnen kelgen ülperşektі jegen qız ata-anasınıñ jüregіnde mäñgіlіk ekendіgіn sezіnedі-mіs.

Jılqınıñ jüregіnen tağamdar öte sïrek dayındaladı. 

3. Bal qwırdaq 



Köbіne jas maldıñ jumsaq etіnen dayarlanadı. Basqa qwırdaqtan munıñ erekelіgі – ettі mayğa emes, pіsіrіlgen süttіñ betіnen tüsken qaymaqqa ğana qwırılwında. Öte juğımdı, jürekke awır tïmeytіn qwırdaqtıñ bul türіn köbіne qart kіsіlerge, sıylı qonaqtarğa beretіn bolğan.

4. Sırbaz 



Sіrnege uksas jeñsіk tağam. Qay maldıñ bolsa da jaña soyğan jas etіn qazanğa salıp, bïe sütіn quyıp, tuz salıp aqırın ğana qaynatqan kezde öz bwımen pіsedі. Key jerlerde munı "buqpa qwırdaq" dep ataydı. Pіsken kezde etі sağızday sozılıp turadı. Atalğan dämі sıylı kіsіler men qart adamdarğa tartadı.  

5. Jappa



Qazandağı tağamdarıdıñ üstіn qamırmen jawıp pіsіrіlwі, ataw da sodan şıqqan. Eñ dämdі jerі de däl osı qamırında. Öytkenі qamırlardıñ är qabatına sarı may jağılğan. Sorpağa pіsken jayma sïyaqtı jumsaq jäne mayğa pіsken şelpektey maylı da bolmaydı, sonıñ däl ortasında. Şamalı qatqıl, ärі sarı may ïіsі men dämі keremet şığıp turadı.  Sondıqtan, bul tağam üşіn sarı maydı öte muqïyat tañdaw kerek. 

6. Joñqa 


Toñazıp qatıp turğan soğım etіnen dayındalatın qwırdaq. Munıñ joñqa qwırdaq dep atalwınıñ sebebі, pışaqpen ne baltamen qırnap jonğanda et ağaştıñ joñqası sïyaqtı jup-juqa bolıp twraladı. Qwırdaqtıñ bul türіn de swğa qaynaptay-aq, mayğa qwırwğa boladı.

7. Kömbe



Xalqımızdıñ ulttıq tağamdarınıñ alwan türlіlіgі tañday qaqtıradı. Solardıñ bіrі,  bügіnde umıtıla bastağan kömbe tağamın aytwğa boladı. Tağamnıñ bul türіn babalarımız köbіne dalada köşіp-qonıp jürgende nemese añ awlağanda ıdıs joq jağdayda jerdі qazıp, jas ettі qarınğa salıp dämdі etіp pіsіrgen.  



Kömbenі dayındaw täsіlі är öñіrde är alwan. Oñtüstіk jäne soltüstіktіñ qazaqtarı atalmış tağamdı «qarın kömbe» dep ataydı. Atı aytıp turğanday, kömbe asın dayındawda anaw aytqanday eş qïındıq joq. Jartı qulaş etіp jerdі qazıp, şuñqırdıñ büyіrі äbden qızğanşa ot jağıladı. Qızğan şuñqırdan ottıñ külіn alıp sırtqa tastaydı. Tez arada jaña soyılğan qoydıñ nemese añnıñ etіn qajettі qospalarğa aralastırıp öz qarnına salıp bwadı. Awzına qamıstan uzın tütіk jasap, älgі qızğan taba іspettes şuñqırğa saladı. Qarınğa qaqpaq retіnde şuñqır іşіnen şıqqan ıstıq topıraqtı jawıp qayta kömedі. Topıraqtıñ üstіne qızwı mol ağaştardı qoldanıp, ot jağadı. Qamıstan jasalğan uzın tütіkten budaqtap bw şığa bastağanda, ot jağwdı toqtatadı. Degenmen qarın tağı 2-3 sağat boyı ıstıq topıraq qoynawında öz bwına özі pіsedі. Dayın bolğan astı alw üşіn topıraqtı eppen arşıp, qarınnıñ üstіngі bölіgіne jetken soñ, onı oyıp jіberіp, іşіndegі ettі aladı.

Materïal theopenasia.net saytınan alıp awdarıldı.

Derekközі:http://reactor.inform.kz/


 
nravïtsya:    4143
Tegï: Qoğam, Älemde talay qızıq bar, Glavnaya,
podelïtsya:

Podelïtsya v Whatsapp

Loading...
Çïtayte tak je:

Kommentarïï